# Alaeddin Paşa

Osmanlıca: علاء الدين پاشا

Alaeddin Paşa, Osman Gazi'nin son yılları ile Orhan Gazi döneminde görev yaptığı kabul edilen ve Osmanlı'nın ilk veziri sayılan devlet adamıdır.

Diğer adları: Alâeddin Paşa, Alâüddin Paşa, Hacı Kemâleddinoğlu Alâeddin Paşa, Alâeddin bin Hacı Kemâleddin

## Künye

| Alan | Değer |
| --- | --- |
| Doğum | bilinmiyor; kaynakların bir kısmı Nallıhan yöresindeki Çendere köyünü gösterir |
| Ölüm | bilinmiyor; sadrazam listelerinin bir kısmı 1331, hanedan üyesiyle aynı kişi sayan kaynaklar 1333 yılını verir |
| Görev | Vezir, kaynakların çoğuna göre 1320-1331; bir kısmı bitişi 1324 olarak yazar |
| Sıra | Sadrazam (kaynakların çoğu Osmanlı'nın ilk veziri olarak anar; sıra numarası ve görev yılları tartışmalıdır) |
| Padişah | Osman Gazi, Orhan Gazi |
| Babası | Hacı Kemâleddin (kaynakların bir kısmına göre); aynı kişi sayan kaynaklarda Osman Gazi |
| Memleket | Çendere, Nallıhan (kaynakların bir kısmına göre) |
| Defin | bilinmiyor; hanedan üyesiyle aynı kişi sayan kaynaklarda Osman Gazi Türbesi, Bursa |
| Unvan | Vezir, fakih |

## Giriş

Alaeddin Paşa, Osmanlı Devleti'nin ilk veziri olarak anılan kişidir. Görev yılları kaynaklarda çoğunlukla 1320 ile 1331 arasına yerleştirilir; bu aralık Osman Gazi'nin son yıllarını ve Orhan Gazi'nin ilk yıllarını kapsar. Hakkında elde bulunan bilgi azdır ve büyük bölümü on beşinci yüzyılda yazılmış kroniklere dayanır.

Kimliği tartışmalıdır. Kaynakların bir kısmı onu Osman Gazi'nin oğlu ve Orhan Gazi'nin kardeşi olan Alâeddin Bey ile aynı kişi sayar. Bir kısmı ise vezirin Hacı Kemâleddin adlı bir âlimin oğlu olduğunu, dolayısıyla hanedan üyesi Alâeddin Bey'den ayrı bir kişi bulunduğunu yazar. Bu ikinci görüşe göre kendisi fıkıh eğitimi almış bir ilim adamıdır ve Nallıhan yöresindeki Çendere köyünden gelir.

Adına bağlanan düzenlemeler, Osmanlı Beyliği'nin bir uç beyliğinden devlete dönüştüğü yıllara aittir. Gümüş akçe basımı, askerin ak börk giymesi ve yaya ile müsellem adı verilen birliklerin kurulması bu düzenlemelerin başında sayılır. Kaynakların bir kısmı bu üç adımı doğrudan ona, bir kısmı Orhan Gazi'nin kardeşine, bir kısmı da daha sonra Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'ya bağlar.

Erken dönem Osmanlı kroniklerinin, olaylardan bir yüzyıldan fazla zaman sonra yazıldığı bilinir. Bu kaynaklar kurumların doğuşunu çoğu zaman tek bir isme bağlar ve birbirine yakın adları karıştırır. Alaeddin Paşa ile ilgili bilginin sınırlı ve çelişkili olmasının sebebi budur. Buna karşılık bütün kaynaklar, Osmanlı yönetiminde vezirlik makamının ilk defa onun adıyla anıldığı konusunda birleşir.

## Kimliği Üzerindeki Tartışma

Alaeddin Paşa hakkındaki ilk mesele, kimden söz edildiğidir. Erken Osmanlı tarihinde Alâeddin adını taşıyan iki kişi vardır ve kaynaklar bu ikisini sık sık birbirinin yerine koyar.

Birincisi Osman Gazi'nin oğlu, Orhan Gazi'nin kardeşi olan Alâeddin Bey'dir. Kaynaklarda Ali ve Ali Erden adlarıyla da geçer. Annesi konusunda farklı kayıtlar vardır; Şeyh Edebâli ile akrabalık bağı bulunduğu belirtilir. Ölümü 1333 yılına tarihlenir ve babasının Bursa'daki türbesine defnedildiği yazılır.

İkincisi, ilmiye çevresinden gelen ve babasının adı Hacı Kemâleddin olarak kaydedilen Alâeddin Paşa'dır. Bu görüşü savunan kaynaklar onu bir fakih, yani İslam hukuku bilgini olarak tanımlar ve hanedanla kan bağı bulunmadığını belirtir.

Konuyu ele alan kaynakların bir kısmı, ilk veziri açıkça ikinci kişi olarak gösterir ve bunun Orhan Gazi'nin kardeşi Alâeddin olmadığını ayrıca yazar. Bir kısmı ise ayrımı yapmaz ve iki kişiyi tek isimde birleştirir.

Ayrımın kesin biçimde çözülememesinin sebebi, döneme ait belge azlığıdır. On dördüncü yüzyılın ilk yarısından kalan Osmanlı arşiv malzemesi çok sınırlıdır. Elde bulunan bilgi, olaylardan yüz yıldan fazla zaman sonra yazılmış kroniklere ve on dokuzuncu ile yirminci yüzyılda hazırlanmış derlemelere dayanır. Bu sebeple maddede geçen bilgilerin bir bölümü kesin değil, kaynakların ortak ya da ayrışan kaydı olarak verilir.

## Kökeni ve Yetişmesi

Vezirin ayrı bir kişi olduğunu kabul eden kaynaklara göre babasının adı Hacı Kemâleddin'dir ve kendisi bu sebeple Hacı Kemâleddinoğlu Alâeddin Paşa olarak anılır. Doğum yılı bilinmez. Doğum yeri olarak Nallıhan yöresindeki Çendere köyü gösterilir.

Bu yerleşim, Osmanlı tarihinde bir başka aileyle de birlikte anılır. Sonraki yüzyılda devletin en üst makamını kuşaklar boyunca elinde tutan Çandarlı ailesinin de aynı yöreden geldiği belirtilir. İki ismin aynı çevreden çıkması, erken Osmanlı yönetiminin ilmiye kökenli kadrolarının hangi bölgeden beslendiğini göstermesi bakımından anılır.

Fıkıh eğitimi aldığı ve fakih unvanıyla anıldığı kaydedilir. Bu, onun medrese yolundan gelen bir ilim adamı olduğu anlamına gelir. Erken Osmanlı Beyliği'nde idare ile ilmiye arasındaki geçiş kolaydı: medresede yetişen kişi kadılık yapabiliyor, buradan beyin danışma çevresine girebiliyordu. Aynı yol, kendisinden kırk yıl sonra Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa için de işledi.

Ailesi, kardeşleri ve çocukları hakkında kaynaklarda bilgi yoktur. Eşine dair kayıt da bulunmaz.

Hanedan üyesi Alâeddin Bey ile aynı kişi olduğunu kabul eden kaynaklarda ise kökeni bambaşka anlatılır: bu anlatıda babası Osman Gazi, dedesi Ertuğrul Gazi'dir ve annesi tarafından Şeyh Edebâli'ye bağlanır. İki anlatı arasındaki fark, maddenin tamamına yayılan belirsizliğin kaynağıdır.

## Osmanlı Beyliğinde Vezirlik Makamının Doğuşu

Osmanlı Beyliği'nin ilk yıllarında ayrı bir yönetim kadrosu yoktu. Bey, kendi ailesi ve çevresindeki uç beyleriyle birlikte hareket ediyordu. Kararlar, aşiret geleneğinin sürdüğü bir danışma düzeninde alınıyordu.

Beyliğin büyümesi bu düzeni yetersiz bıraktı. Fethedilen yerlerde vergi toplanması, kadı tayin edilmesi, ganimetin paylaştırılması ve komşu beyliklerle ilişkinin yürütülmesi gibi işler sürekli bir görevli gerektiriyordu. Vezirlik makamı bu ihtiyacın karşılığı olarak ortaya çıktı.

Erken dönemin vezirliği, sonraki yüzyılların vezîriâzamlığından farklıdır. Bu dönemde divan henüz bugün bilinen biçimiyle kurulmuş değildi ve tek bir vezir bulunuyordu. Vezir, beyin yanındaki en yetkili danışmandı; ordunun kumandanı sayılmıyordu. Askerî kumanda uç beylerinin elindeydi.

Bu yapı sebebiyle Alaeddin Paşa'nın unvanı da vezîriâzam değildi. Divanda başka vezir bulunmadığı için makamına ayrı bir sıfat eklenmesine gerek görülmedi. Buna karşılık görevinin kapsamı, sonraki yüzyılların vezîriâzamlığıyla aynı sayılır ve kaynaklar bu sebeple onu Osmanlı'nın ilk veziri olarak kaydeder.

Vezîriâzam unvanının kullanılmaya başlanması ise divanda birden fazla vezir bulunmasıyla ilgilidir. Bu, ancak on dördüncü yüzyılın sonlarında, Çandarlı Ali Paşa döneminde gerçekleşti. Osmanlı yönetim tarihinde makamın gelişimi bu iki uç arasında izlenir: tek vezirli danışma düzeninden, padişahın mutlak vekili sayılan vezîriâzamlığa.

## Vezirliğe Getirilişi ve Görev Yılları

Tayin tarihi kaynaklarda 1320 yılı olarak verilir. Bu tarih Osman Gazi'nin son yıllarına denk gelir; dolayısıyla göreve ilk getirildiğinde beyliğin başında Osman Gazi bulunuyordu.

Görev süresi konusunda kaynaklar ayrışır. Bir kısmı görevin 1331 yılına kadar sürdüğünü, bir kısmı ise 1324 yılında sona erdiğini yazar. Aynı kaynakların bir bölümü, kendisinden sonra vezirliğe getirilen Nizamüddin Ahmed Paşa'nın göreve 1331 yılında başladığını kaydeder; bu kayıt, uzun süreyi destekleyen yorumun dayanağıdır.

Uzun süreyi kabul eden anlatıya göre görev, iki beyin dönemine yayılır: Osman Gazi'nin son dört yılı ile Orhan Gazi'nin ilk yılları. Beyliğin merkezinin Bursa'ya taşınması, ilk gümüş sikkenin bastırılması ve İznik ile İzmit yönündeki ilerleme bu yıllara rastlar.

Görevin nasıl sona erdiği bilinmez. Azil, sürgün ya da idam gibi bir olaydan söz eden kayıt yoktur. Görevin ölümle sona erdiği yolundaki yorum, yerine geçen ismin tayin tarihine dayanan bir çıkarımdır.

Sonraki yüzyıllarda hazırlanan sadrazam listeleri bu belirsizlikleri farklı biçimlerde çözer. Listelerin bir kısmı görev yıllarını 1320-1331, bir kısmı 1320-1324 olarak yazar. Numaralandırma da listeden listeye değişir. Bu sebeple maddede ona bir sıra numarası verilmez; yalnızca kaynakların çoğunun onu ilk vezir saydığı belirtilir.

## Beyliğin İdarî Düzeni

Vezirliği, Osmanlı Beyliği'nin idarî düzeninin ilk defa kurala bağlandığı yıllara rastlar. Beylik, 1320'li yıllarda Söğüt ve Bilecik çevresindeki dar bir alandan çıkıp Marmara'nın güneyine yayılmış durumdaydı.

Yeni alınan şehirlerde ilk yapılan iş kadı tayin etmekti. Kadı, yalnızca dava gören bir görevli değildi: şehrin mali kayıtlarını tutuyor, vakıfları denetliyor, vergi düzenini kuruyordu. Merkezî yönetimin taşradaki temsilcisi kadıydı. İznik'in 1331 yılında alınmasından sonra şehre kadı tayin edilmesi ve bir medrese kurulması, bu düzenin ilk büyük örneği sayılır.

İkinci iş, toprak gelirlerinin askere dönüştürülmesiydi. Tımar adı verilen bu düzende, belirli bir köyün vergi geliri bir savaşçıya tahsis ediliyor, karşılığında o kişi sefere kendi atı ve silahıyla katılıyordu. Hazineden nakit çıkmadan süvari beslemeyi sağlayan bu yöntem, Osmanlı ordusunun uzun yüzyıllar boyunca omurgası oldu.

Üçüncü iş, beyliğin çevresindeki güçlerle ilişkinin yürütülmesiydi. Batıda Bizans, doğuda Germiyan ve Karesi beylikleri, güneydoğuda İlhanlı nüfuzu bulunuyordu. Vezirin görevi, bu ilişkilerin bey adına yürütülmesini kapsıyordu.

Bütün bu işler, beyliğin yerleşik bir devlet düzenine geçişini anlatır. Kaynaklar Alaeddin Paşa'nın adını, bu geçişin başındaki isim olarak anar.

## Dönemin Osmanlı Beyliği: Sınırlar ve Komşular

Vezirliğinin yıllarında Osmanlı Beyliği, Anadolu'daki onlarca beylikten biriydi ve en büyüğü değildi. Toprakları Söğüt ve Bilecik çevresinden Marmara'nın güney kıyısına, İznik ile İzmit yönüne uzanıyordu.

Batıda Bizans İmparatorluğu vardı. İmparatorluk, on dördüncü yüzyılın başında Anadolu'daki topraklarının büyük bölümünü yitirmiş, elinde yalnızca birkaç müstahkem şehir kalmıştı. İznik, İzmit ve Bursa bunların başında geliyordu. Bizans'ın iç mücadelelerle uğraşması, Osmanlı ilerlemesini kolaylaştıran başlıca etkendi.

Güneyde ve batıda Karesi, Germiyan, Saruhan, Aydın ve Menteşe beylikleri bulunuyordu. Bu beyliklerin bir kısmı denize açılmış ve donanma kurmuştu. Doğuda ise Osmanlı Beyliği'nin komşusu Çobanoğulları ve Candaroğulları'ydı.

Bölgenin üzerindeki en büyük siyasi ağırlık İlhanlı Devleti'ne aitti. Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1308 yılında sona ermesinden sonra beylikler üzerindeki İlhanlı nüfuzu sürdü; bazı beylikler bu devlete vergi ödedi. Orhan Gazi adına basılan ilk gümüş sikkenin İlhanlı sikkeleri tipinde olması, bu nüfuzun işaretlerinden sayılır.

Osmanlı Beyliği'nin bu ortamda öne çıkmasının başlıca sebebi, coğrafi konumudur. Bizans sınırında bulunması, gaza ile geçinen savaşçıların bu beyliğe akmasını sağladı. Nüfusun ve askerî gücün sürekli beslenmesi, beyliğin büyümesini hızlandırdı.

Vezirlik makamının bu yıllarda kurulması da aynı büyümenin sonucudur. İdare edilecek toprak ve nüfus arttıkça, beyin yanında sürekli bir yönetici bulunması zorunlu hale geldi.

## Gümüş Akçe ve Para Düzeni

Kendi adına para bastırmak, orta çağ İslam dünyasında bağımsızlığın iki alametinden biriydi; diğeri hutbede adın okunmasıydı. Osmanlı Beyliği kurulduğu yıllarda kendi parasını basmıyor, çevredeki devletlerin sikkeleri kullanılıyordu.

Orhan Gazi adına gümüş sikke bastırıldığı bilinir. Bu sikkenin tarihi kaynaklarda 1327 yılı olarak verilir ve İlhanlı sikkelerinin tipinde olduğu belirtilir. Bursa'nın alınmasının hemen ardına düşen bu adım, beyliğin bağımsız bir siyasi birim olarak ortaya çıkışının işareti sayılır.

Para birimi akçe adını taşıyordu. Akçe, ince ve küçük bir gümüş sikkeydi; Osmanlı maliyesinin hesap birimi olarak yüzyıllar boyunca kullanıldı. Vergiler, askerin ücreti, vakıf gelirleri ve devlet harcamaları akçe üzerinden hesaplandı.

Kroniklerin bir kısmı sikke basımı kararının vezirin teklifiyle alındığını kaydeder. Bu anlatıya göre vezir, beyliğin artık kendi parasını basması gerektiğini söylemiş ve karar bu görüşle alınmıştır. Aynı anlatıda kararın alındığı toplantıda kıyafet ve ordu düzeni de görüşülür.

Anlatının ayrıntıları kaynaktan kaynağa değişir ve bir bölümü sonraki yüzyıllarda eklenmiş görünmektedir. Kesin olan, Orhan Gazi döneminde Osmanlı adına gümüş sikke basılmış olmasıdır. Bu sikkelerden günümüze ulaşan örnekler bulunmaktadır.

## Ak Börk ve Kıyafet Düzeni

Erken Osmanlı ordusunda askerin kıyafeti, çevredeki Türkmen beyliklerinin askerlerinden ayırt edilmesini sağlayacak bir işaret taşımıyordu. Anadolu'daki beylik kuvvetlerinin başlığı genellikle kırmızı renkliydi.

Kaynaklar, bu dönemde askerin başlığının kırmızıdan beyaza çevrildiğini kaydeder. Beyaz keçeden yapılan ve ak börk adıyla anılan bu başlık, Osmanlı askerini diğer beyliklerin kuvvetlerinden ayıran ilk görsel işaret oldu.

Düzenleme yalnızca bir renk değişikliği değildi. Kaynaklar, beyaz başlığın askere, kırmızı başlığın ise asker olmayan tebaaya ayrıldığını belirtir. Böylece hizmet sınıfı ile üretici sınıf arasında görünür bir ayrım kuruldu. Osmanlı toplum düzeninde askerî sınıf ile reaya arasındaki ayrımın kıyafete yansıması bu uygulamayla başlar.

Ak börk, sonraki yüzyıllarda kapıkulu ocaklarının alameti haline geldi. Yeniçerilerin başlığı da bu uygulamanın devamı sayılır ve ocak, ak börklüler adıyla da anıldı.

Düzenlemenin kime ait olduğu konusunda kaynaklar ayrışır. Bir kısmı doğrudan vezire, bir kısmı Orhan Gazi'nin kardeşi Alâeddin Bey'e bağlar. Ortak olan nokta, değişikliğin Orhan Gazi döneminde yapıldığıdır. Erken dönem kroniklerinin bu tür düzenlemeleri tek bir isme bağlama eğilimi, tarihçilerin bu anlatılara temkinli yaklaşmasının sebebidir.

## Yaya ve Müsellem Teşkilatı

Osmanlı Beyliği'nin ilk yıllarında düzenli bir ordusu yoktu. Sefer açıldığında çevredeki aşiret kuvvetleri ve gönüllü akıncılar toplanıyor, sefer bitince dağılıyordu. Bu yapı akınlar için yeterliydi, ancak kuşatma gerektiren harekâtta yetersiz kalıyordu.

Yaya ve müsellem adı verilen düzenleme bu ihtiyaca karşılık geldi. Yaya, yürüyerek savaşan piyadeyi; müsellem ise atlı birliği ifade eder. Kaynaklar teşkilatın Orhan Gazi döneminde kurulduğunu ve kuruluşunda Alâeddin adını taşıyan vezirin teklifi bulunduğunu kaydeder.

Düzenin esası şuydu: köylerden yazılan kişiler sefer süresince ücret alacak, barış zamanında ise kendilerine tahsis edilen toprağı işleyeceklerdi. Sefer sırasındaki günlük ücret bir akçe olarak belirlendi. Barış zamanında tahsis edilen toprağın büyüklüğü, verimine göre yetmiş ile yüz elli dönüm arasında değişiyordu. Bu kişiler olağanüstü vergilerden muaf tutuldu.

Yazılanlar ocak adı verilen birimlere ayrıldı. Her ocakta bir yaya ile ona yardımcı olan yamaklar bulunuyordu; yamak sayısı iki ile dört arasındaydı, sonraki yüzyıllarda daha da arttı.

Teşkilat, Osmanlı ordusunun ilk düzenli kuvveti sayılır. Murad Hüdavendigar döneminde Rumeli seferleri için genişletildi; bu genişlemede Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'nın adı geçer. On altıncı yüzyılda savaş yönteminin değişmesiyle önemini yitirdi ve 1582 yılındaki bir hükümle Anadolu'nun pek çok kazasında kaldırıldı.

## Kanun ve Teşrifat Düzenlemeleri

Kaynaklar, adına bağlanan düzenlemeler arasında kanun ve teşrifat konularını da sayar. Bu başlık altında anlatılanlar, beyliğin gündelik işleyişini kurala bağlayan uygulamalardır.

Birincisi, devlet işlerinin belirli bir düzen içinde görülmesidir. Beyin huzurunda toplanan meclis, gelen şikâyetleri ve idarî meseleleri belirli bir sıraya göre ele almaya başladı. Bu, sonraki yüzyıllarda Divan-ı Hümayun adını alacak yapının ilk biçimidir.

İkincisi, alınan yerlerde uygulanacak vergi ve toprak esaslarının yazıya geçirilmesidir. Osmanlı kanunnâme geleneğinin başlangıcı çok daha sonraya, on beşinci yüzyıla tarihlenir; buna karşılık uygulamanın kurala bağlanması bu erken dönemde başladı.

Üçüncüsü, hizmet sınıfı ile üretici sınıf arasındaki ayrımın belirginleşmesidir. Askerî sınıfa girenler vergiden muaf tutuldu, buna karşılık sefere katılmakla yükümlü kılındı. Reaya ise toprağı işledi ve vergi ödedi. Bu ayrım, Osmanlı toplum düzeninin temel çerçevesini oluşturdu.

Bu düzenlemelerin hangi ayrıntıda ve hangi yılda yapıldığına dair kesin kayıt yoktur. Kroniklerin verdiği bilgi genel ve toplu bir anlatım biçimindedir. Tarihçiler, anlatılan düzenlemelerin tek bir toplantıda alınmış kararlar değil, yıllara yayılmış bir sürecin sonucu olduğu görüşündedir.

## Bursa'nın Merkez Oluşu

Görev yıllarının en büyük olayı Bursa'nın alınmasıdır. Şehir 1326 yılında Osmanlı hâkimiyetine girdi ve beyliğin merkezi oldu. Bu tarih, Osmanlı kroniklerinde Orhan Gazi'nin beyliğin başına geçişiyle birlikte anılır.

Bursa, Marmara'nın güneyindeki en büyük ve en müstahkem şehirdi. Alınması uzun sürdü: kuşatma yıllara yayıldı, şehir doğrudan hücumla değil, çevresindeki bağlantıları kesilerek teslim alındı. Halkın yerinde kalması ve vergi düzenine bağlanması karşılığında can ve mal güvenliği tanındı.

Merkezin bir uç kasabasından büyük bir şehre taşınması, yönetimin niteliğini değiştirdi. Şehirde hazine, kadılık, pazar denetimi ve vakıf idaresi gibi sürekli işler doğdu. Beyliğin kendi parasını basması da bu değişimin parçasıdır.

Bursa aynı zamanda ticaret yolları üzerindeydi. Şehrin alınmasıyla ipek ticaretinin önemli bir durağı Osmanlı denetimine girdi. Sonraki yüzyıllarda şehir, Osmanlı ipekli dokumacılığının merkezi oldu.

Beyliğin merkezinin Bursa olması 1365 yılına kadar sürdü; bu tarihten sonra ağırlık Edirne'ye kaydı. Buna karşılık Bursa, hanedanın defnedildiği şehir olmayı ve manevi merkez sayılmayı sürdürdü. Osman Gazi ile Orhan Gazi'nin türbeleri bu şehirdedir.

## Hizmet Ettiği Beyler

Görev yılları iki hükümdarın dönemine yayılır. Kaynakların çoğu vezirliğe 1320 yılında, yani Osman Gazi'nin son yıllarında getirildiğini yazar.

Osman Gazi, beyliğin kurucusudur. Saltanatının son yıllarında hasta olduğu ve idareyi fiilen oğlu Orhan'ın yürüttüğü kaydedilir. Bursa'nın kuşatılması bu yıllarda başladı; şehrin alınması ise onun ölümüne yakın bir tarihe rastlar. Ölümü kaynaklarda 1324 dolayları olarak verilir, bir kısım kayıt 1326 yılını gösterir.

Orhan Gazi, beyliğin ikinci hükümdarıdır. Uzun saltanatı boyunca Osmanlı Beyliği Marmara'nın iki yakasına yayıldı: İznik 1331, İzmit 1337 yılında alındı, Karesi Beyliği toprakları katıldı ve 1354 yılında Gelibolu yarımadasına yerleşildi. Bu ilerlemelerin ilk yıllarında vezirlik makamında Alaeddin Paşa bulunuyordu.

Hükümdarla vezir arasındaki ilişkiye dair ayrıntılı kayıt yoktur. Azil, sürgün ya da anlaşmazlık bildiren bir kayda da rastlanmaz. Kroniklerin anlattığı sahnelerde vezir, beye düzenleme öneren ve önerisi kabul edilen bir danışman olarak görünür.

Orhan Gazi'nin kardeşi Alâeddin Bey'in de aynı yıllarda beyliğin işlerinde görev aldığı belirtilir. Kaynakların bir kısmı onu ordu kumandanı olarak anar, bir kısmı da sonradan inzivaya çekildiğini yazar. İki ismin aynı dönemde bulunması, karışıklığın bir başka sebebidir.

## Görevinin Sona Ermesi ve Ölümü

Görevin nasıl sona erdiği kaynaklarda açıklanmaz. Bir azil kararından, bir cezadan ya da görevden çekilmeden söz eden kayıt yoktur.

Ölüm tarihi de kesin değildir. Sadrazam listelerinin bir kısmı 1331 yılını verir ve bu tarihi görev süresinin bitişiyle birleştirir. Bir kısım kaynak ise 1333 yılından önce öldüğünü belirtmekle yetinir.

Hanedan üyesi Alâeddin Bey ile aynı kişi sayan anlatılarda ölüm tarihi 1333'tür ve ölüm yeri olarak Biga Kalesi gösterilir. Bu anlatıda defin yeri de bellidir: babası Osman Gazi'nin Bursa'daki türbesi. İki kişinin ayrı olduğunu kabul eden kaynaklarda ise vezirin mezar yeri bilinmez.

Kendisinden sonra vezirliğe Nizamüddin Ahmed Paşa getirildi. Kaynaklar bu tayini 1331 yılına yerleştirir ve yeni vezirin görevde on yedi yıl kaldığını kaydeder. Onun ardından Hacı Paşa, sonra da Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa geldi. Bu dört isim, Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dan önceki Osmanlı vezirleri olarak sayılır.

Ölümüne dair belirsizlik, dönemin genel durumuyla uyumludur. On dördüncü yüzyılın ilk yarısına ait Osmanlı kayıtları arasında vezirlerin ölüm tarihini bildiren bir belge bulunmaz. Kesin tarihler, ancak kitabeli mezar taşlarının ve vakfiyelerin çoğaldığı sonraki dönemde elde edilebilmektedir.

## Kendisine Atfedilen Düzenlemelerin Değerlendirilmesi

Adına bağlanan düzenlemelerin ne ölçüde ona ait olduğu, tarihçiler arasında tartışılan bir konudur. Tartışmanın sebebi, kaynakların niteliğidir.

Osmanlı kroniklerinin en eskileri on beşinci yüzyılda yazıldı. Yani anlatılan olaylardan yüz yıldan fazla zaman sonra kaleme alındılar. Bu metinler, kurumların doğuşunu çoğu zaman tek bir kişinin aklına ve tek bir toplantıya bağlar. Para basımı, kıyafet düzeni ve ordu teşkilatının aynı meclis sahnesinde kararlaştırıldığı anlatısı bu kalıbın örneğidir.

Belgelerle karşılaştırıldığında durum daha karmaşık görünür. Orhan Gazi adına sikke basıldığı, sikkelerin kendisinden anlaşılır. Yaya ve müsellem düzeninin ise tek bir kararla değil, yıllara yayılan bir uygulamayla yerleştiği kabul edilir; teşkilatın asıl gelişmesi Murad Hüdavendigar döneminde, Rumeli seferleri sırasında oldu.

Aynı düzenlemelerin bir bölümü, başka kaynaklarda Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'ya bağlanır. Köylerden asker yazılması ve bunlara sefer süresince ücret verilmesi uygulaması, onun adıyla da anılır.

Bu sebeple maddede geçen düzenlemeler, kesin bir kişisel başarı listesi olarak değil, dönemin ortak adımları olarak okunmalıdır. Kaynakların birleştiği nokta, bu adımların Osmanlı Beyliği'nin devlete dönüşme sürecine ait olduğu ve ilk vezirin adının bu süreçle birlikte anıldığıdır.

## Erken Dönem Vezirleri ve Halefleri

Alaeddin Paşa'dan sonra gelen vezirler hakkında da bilgi sınırlıdır. Kaynaklar dört ismi sırayla sayar.

Nizamüddin Ahmed Paşa, 1331 yılında göreve geldi ve on yedi yıl bu makamda kaldı. Ahi çevresinden geldiği belirtilir. Görevinin ölümüyle sona erdiği kabul edilir.

Hacı Paşa, 1348 yılında vezir oldu ve yalnızca bir yıl görevde kaldı. Hakkındaki bilgi son derece azdır; akıbeti kaynaklarda belirsizdir.

Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa, 1349 yılında göreve getirildi. Orhan Gazi'nin 1362 yılındaki ölümünden sonra da makamda kaldı ve Murad Hüdavendigar döneminin ilk yıllarında görevini sürdürdü. Görevi 1364 yılında sona erdi.

Onun ardından Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa vezirliğe getirildi. Bu tayin, makamın niteliğini değiştirdi: vezirlik ile ordu kumandası ilk kez aynı kişide birleşti ve sonraki yüzyılların vezîriâzamlık makamı bu düzenlemeyle doğdu.

Bu beş ismin ortak özelliği, ilmiye ya da ahi çevresinden gelmiş olmalarıdır. Erken Osmanlı yönetiminde vezirlik, medresede yetişmiş ya da şehirlerdeki esnaf teşkilatıyla bağı olan kişilere verildi. Devşirme kökenli devlet adamlarının makama gelmesi çok daha sonra, on beşinci yüzyılın ortasından itibaren yaygınlaştı.

## Tarihteki Yeri

Alaeddin Paşa'nın Osmanlı tarihindeki yeri, kişiliğinden çok temsil ettiği eşikle ilgilidir. Adı, beyliğin yönetiminde ilk defa ayrı bir makam kurulduğu anla birlikte anılır.

Bu eşiğin önemi, karşılaştırmayla anlaşılır. Aynı yüzyılda Anadolu'da onlarca beylik vardı ve bunların çoğu bir bey ile onun akrabalarından oluşan dar bir çevreyle yönetiliyordu. Osmanlı Beyliği'nin bu çevreden çıkıp kurumlara dayanan bir yapıya geçmesi, sonraki yüzyıllardaki büyümenin ön şartı sayılır.

Adına bağlanan üç düzenleme de bu geçişi anlatır. Kendi parasını basan bir beylik, bağımsız bir siyasi birimdir. Askerini ortak bir işaretle donatan bir beylik, kuvvetini komşularından ayırmış demektir. Sefer süresince ücret alan bir birlik kuran beylik ise, mevsimlik akıncı toplamanın ötesine geçmiş sayılır.

Buna karşılık kişiliği, kararları ve yönetim anlayışı hakkında söylenebilecek çok az şey vardır. Kendisine ait bir söz, bir mektup ya da bir belge bulunmaz. Yaptırdığı bir eser de kesin biçimde tespit edilememiştir.

Bu boşluk, erken Osmanlı tarihinin genel durumudur. Aynı dönemin pek çok ismi için elde yalnızca bir ad, bir görev ve tahmini bir tarih aralığı bulunur. Alaeddin Paşa, bu isimlerin en çok anılanıdır; çünkü Osmanlı yönetim tarihinin ilk halkası onun adıyla başlatılır.

## Aynı Yıllarda Dünya

1321: İtalyan şair Dante Alighieri Ravenna'da öldü; İlahi Komedya adlı eserini kısa süre önce tamamlamıştı.

1324: Mali hükümdarı Mansa Musa hac yolculuğuna çıktı; Kahire'de dağıttığı altın bölgedeki fiyatları etkiledi.

1325: Orta Amerika'da Tenochtitlan şehrinin kuruluşu, Azteklerin geleneksel tarihinde bu yıla konur.

1327: İngiltere tahtına III. Edward çıktı; saltanatı elli yıl sürdü.

1328: Fransa'da Kapetlerin doğrudan kolu sona erdi ve tahta Valois hanedanından VI. Philippe geçti.

1330: Velbazhd Muharebesi'nde Sırp kuvvetleri Bulgar ordusunu yendi; Balkanlarda üstünlük Sırbistan'a geçti.

1332: Tarih felsefesinin öncüsü sayılan İbn Haldun Tunus'ta doğdu.

1333: Japonya'da Kamakura şogunluğu sona erdi.

## Kronoloji (27 olay)

| Tarih | Olay |
| --- | --- |
| 1299 | Osmanlı kroniklerinde Osman Gazi'nin beyliğin başına geçtiği yıl olarak anılır. (dönüm noktası) |
| 27 Temmuz 1302 | Koyunhisar Muharebesi'nde Osmanlı kuvvetleri Bizans ordusunu yendi; beyliğin adı ilk kez Bizans kaynaklarına geçti. (dönüm noktası) |
| 1308 | Anadolu Selçuklu Devleti sona erdi; beylikler üzerindeki merkezî bağ gevşedi. (dönüm noktası) |
| 1320 | Kaynakların çoğuna göre vezirliğe getirildi; bu tarih Osman Gazi'nin son yıllarına rastlar. (dönüm noktası) |
| 1324 | Osman Gazi öldü ve yerine Orhan Gazi geçti; ölüm yılı kaynaklarda 1324 dolayları olarak verilir. (dönüm noktası) |
| 1324 | Sadrazam listelerinin bir kısmı vezirlik görevinin bu yıl sona erdiğini yazar. (dönüm noktası) |
| 1326 | Bursa alındı ve beyliğin merkezi oldu. (dönüm noktası) |
| 1327 | Orhan Gazi adına İlhanlı sikkeleri tipinde gümüş sikke bastırıldı. (dönüm noktası) |
| 10 Haziran 1329 | Pelekanon Muharebesi'nde Osmanlı kuvvetleri Bizans imparatoru III. Andronikos'un ordusunu yendi. (dönüm noktası) |
| 1331 | İznik alındı ve şehirde bir medrese kuruldu. (dönüm noktası) |
| 1331 | Kaynakların bir kısmına göre vezirlik görevi bu yıl sona erdi. (dönüm noktası) |
| 1331 | Vezirliğe Nizamüddin Ahmed Paşa getirildi; görevi on yedi yıl sürdü. (dönüm noktası) |
| 1333 | Osman Gazi'nin oğlu Alâeddin Bey'in öldüğü yıl olarak verilir; kaynakların bir kısmı onu ilk vezirle aynı kişi sayar. (dönüm noktası) |
| 1337 | İzmit alındı; Osmanlı Beyliği Marmara'nın doğu kıyısına ulaştı. (dönüm noktası) |
| 1345 | Karesi Beyliği toprakları Osmanlı hâkimiyetine katıldı; beyliğin donanma ve Rumeli yönündeki imkânı arttı. (dönüm noktası) |
| 1346 | Orhan Gazi ile Bizans imparatoru VI. Ioannes Kantakuzenos arasında akrabalık bağı kuruldu. (dönüm noktası) |
| 1348 | Nizamüddin Ahmed Paşa'nın görevi sona erdi; yerine Hacı Paşa getirildi. (dönüm noktası) |
| 1349 | Vezirliğe Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa getirildi. (dönüm noktası) |
| 1352 | Çimpe Kalesi Osmanlı kuvvetlerine bırakıldı; Rumeli'de ilk kalıcı dayanak elde edildi. (dönüm noktası) |
| 1354 | Gelibolu yarımadasına yerleşildi ve Rumeli'ye geçiş kalıcı hale geldi. (dönüm noktası) |
| 1361 | Edirne alındı; devletin ağırlık merkezi Rumeli'ye kaymaya başladı. (dönüm noktası) |
| 1362 | Orhan Gazi öldü, yerine Murad Hüdavendigar geçti. (dönüm noktası) |
| 1362 | Kazaskerlik makamı kuruldu; ilmiye teşkilatı tek merkeze bağlandı. (dönüm noktası) |
| 1364 | Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa'nın görevi sona erdi; vezirliğe Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa getirildi. (dönüm noktası) |
| 1364 | Vezirlik ile ordu kumandası ilk kez tek elde birleşti; vezîriâzamlık makamının doğuşu bu düzenlemeye bağlanır. (dönüm noktası) |
| 1365 | Devletin merkezi Edirne'ye taşındı; Bursa manevi merkez olarak kaldı. (dönüm noktası) |
| 1582 | Bir hükümle yaya ve müsellem teşkilatı Anadolu'nun pek çok kazasında kaldırıldı ve tahsis edilen topraklar tımara çevrildi. (dönüm noktası) |

## Sadaret dönemleri (1)

Aşağıdaki tablo Alaeddin Paşa'nın sadrazamlık dönemlerini başlangıç ve bitiş tarihi, hizmet ettiği padişah ve görev süresiyle verir.

| Başlangıç | Bitiş | Padişah | Süre | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1320 | 1331 | Osman Gazi ve Orhan Gazi | yaklaşık 11 yıl | Kaynakların bir kısmı bitişi 1324 olarak verir. Unvanı vezîriâzam değildi; divanda tek vezir bulunduğu için makama ayrı bir sıfat eklenmemişti. |

## Hizmet ettiği padişahlar (2)

| Padişah | Saltanat | Not |
| --- | --- | --- |
| Osman Gazi | 1299-1324 | Kaynakların çoğuna göre vezirliğe onun son yıllarında, 1320 dolayında getirildi |
| Orhan Gazi | 1324-1362 | Görevin uzun sürdüğünü kabul eden kaynaklara göre vezirliği onun saltanatının ilk yıllarında sürdü |

## Mühr-i hümayun

Sadaret mührünün padişah adına vezîriâzama teslim edilmesi usulü çok daha sonra, makam kurumsallaştıktan sonra yerleşti. Alaeddin Paşa'nın döneminde divan henüz sonraki biçimiyle kurulmuş değildi ve makamın alameti bir mühür değil, beyin huzurunda bulunma ve onun adına karar verme yetkisiydi. Kendisine bir mühür verildiğine dair kayıt kaynaklarda yer almaz.

## Eserleri (4)

| Eser | Tür | Yıl | Yer | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Yaya ve müsellem teşkilatı | kurum | Orhan Gazi dönemi | Osmanlı Beyliği | Sefer süresince günlük bir akçe ücret alan, barış zamanında kendisine toprak tahsis edilen ilk düzenli piyade ve atlı birlikler. Kuruluşunda adı geçer; teşkilat 1582 yılındaki bir hükümle büyük ölçüde kaldırıldı. |
| Ak börk düzeni | reform | Orhan Gazi dönemi | Osmanlı Beyliği | Askerin başlığının kırmızıdan beyaza çevrilmesi. Osmanlı kuvvetlerini diğer Anadolu beyliklerinin askerlerinden ayıran ilk görsel işarettir. |
| Gümüş akçe basımı | reform | 1327 | Bursa | Orhan Gazi adına İlhanlı sikkeleri tipinde gümüş sikke bastırıldı. Kroniklerin bir kısmı kararın vezirin teklifiyle alındığını kaydeder. |
| Bursa Kükürtlü tekkesi ve Kaplıca çevresindeki iki cami | vakıf | Orhan Gazi dönemi | Bursa | Bu yapılar, Osman Gazi'nin oğlu Alâeddin Bey'in vakıfları olarak kaydedilir. İki ismi aynı kişi sayan kaynaklarda vezire mal edilir; ayrı kişi sayan kaynaklarda vezire ait bilinen bir eser bulunmaz. |

## Çağdaşları

| Kişi | Rol | Yıllar | Not |
| --- | --- | --- | --- |
| Osman Gazi | Osmanlı Beyliği'nin kurucusu | 1299-1324 | Kaynakların çoğuna göre vezirliğe onun döneminde getirildi |
| Orhan Gazi | Osmanlı beyi | 1324-1362 | Bursa'yı aldı, kendi adına gümüş sikke bastırdı ve beyliği Marmara'nın iki yakasına yaydı |
| Alâeddin Bey | Osman Gazi'nin oğlu, Orhan Gazi'nin kardeşi | ölümü 1333 | Kaynakların bir kısmı ilk vezirle aynı kişi sayar, bir kısmı ayrı iki kişi olduğunu yazar |
| Şeyh Edebâli | Ahi şeyhi ve âlim | ölümü 1326 dolayları | Erken Osmanlı çevresinin en etkili ilim adamıdır; hanedanla akrabalık bağı vardır |
| Nizamüddin Ahmed Paşa | Osmanlı veziri | 1331-1348 | Kendisinden sonra göreve geldi; ahi çevresinden olduğu belirtilir |
| III. Andronikos Palaiologos | Bizans imparatoru | 1328-1341 | Pelekanon Muharebesi'nde Osmanlı kuvvetleri karşısında yenilgiye uğradı |
| Akça Koca | Uç beyi | 14. yüzyılın ilk yarısı | Kocaeli yönündeki fetihlerin en tanınmış kumandanlarındandır |
| Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa | Vezir ve ilk kazasker | 1364-1387 | Yaya ve müsellem düzeninin geliştirilmesinde adı birlikte anılır |

## İlkler ve enler

- **Osmanlı Devleti'nin ilk veziri sayılması** Kaynakların çoğu makamı onun adıyla başlatır; tayin tarihi 1320 olarak verilir
- **Tek vezirli divan düzeninin ilk temsilcisi** Divanda başka vezir bulunmadığı için unvanı vezîriâzam değildi
- **Ak börk uygulamasının başlatılması** Askerin başlığı kırmızıdan beyaza çevrildi; Osmanlı kuvvetlerinin ilk ayırt edici işareti
- **İlk düzenli yaya ve müsellem birliklerinin kurulması** Sefer süresince günlük bir akçe ücret ödenen, barış zamanında toprak tahsis edilen birlikler
- **Osmanlı adına gümüş sikke basımının başlaması** 1327, Orhan Gazi adına İlhanlı tipinde gümüş akçe

## Aile ağacı

- Babası: Hacı Kemâleddin (Kaynakların bir kısmına göre babasının adı budur; hanedan üyesi Alâeddin Bey ile aynı kişi sayan kaynaklarda ise babası Osman Gazi olarak geçer)
- Annesi:  (Kaynaklarda adı geçmiyor)

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Alaeddin Paşa'nın Orhan Gazi'nin kardeşi olduğu kesin olarak bilinir.
  Doğru: Bu konu tartışmalıdır. Kaynakların bir kısmı vezirin, Hacı Kemâleddin adlı bir âlimin oğlu olduğunu ve Orhan Gazi'nin kardeşi Alâeddin Bey'den ayrı bir kişi bulunduğunu açıkça yazar. Bir kısmı ise ayrımı yapmaz ve iki kişiyi tek isimde birleştirir.
- Yanlış: Osmanlı'nın ilk sadrazamıdır ve unvanı sadrazamdı.
  Doğru: Makamın adı o dönemde sadrazam ya da vezîriâzam değildi. Divanda tek vezir bulunduğu için unvana ayrı bir sıfat eklenmemişti. Görevinin kapsamı sonraki yüzyılların vezîriâzamlığıyla aynı sayıldığı için listelerde ilk sırada gösterilir.
- Yanlış: Yeniçeri Ocağı'nı kurdu.
  Doğru: Adına bağlanan düzenleme, sefer süresince günlük bir akçe ücret alan yaya ve müsellem birliklerinin kurulmasıdır. Yeniçeri Ocağı, Murad Hüdavendigar döneminde pençik uygulamasının ardından kuruldu. İki düzenleme arasında yaklaşık kırk yıl vardır.
- Yanlış: Görev yılları kesin olarak 1320-1331'dir.
  Doğru: Başlangıç için kaynaklar 1320 yılında büyük ölçüde birleşir. Bitiş için ise iki ayrı tarih verilir: bir kısım kaynak 1331, bir kısmı 1324 yılını yazar. Kendisinden sonra gelen Nizamüddin Ahmed Paşa'nın 1331 yılında göreve başladığı kaydı, uzun süreyi savunan yorumun dayanağıdır.
- Yanlış: Mezarı Bursa'da Osman Gazi Türbesi'ndedir.
  Doğru: Bu bilgi, Osman Gazi'nin oğlu Alâeddin Bey'e aittir. Vezirin hanedan üyesinden ayrı bir kişi olduğunu kabul eden kaynaklarda mezar yeri bilinmez ve bu konuda bir kayıt bulunmaz.
- Yanlış: Sikke basımı, kıyafet ve ordu düzeni tek bir toplantıda kararlaştırıldı.
  Doğru: Bu anlatı, on beşinci yüzyılda yazılmış kroniklere aittir ve kurumların doğuşunu tek bir sahneye bağlama eğiliminin örneğidir. Tarihçiler, söz konusu düzenlemelerin yıllara yayılmış bir sürecin sonucu olduğu görüşündedir; yaya ve müsellem teşkilatının asıl gelişmesi Murad Hüdavendigar dönemindedir.

## Sıkça sorulan sorular

### Alaeddin Paşa kimdir?

Osmanlı Devleti'nin ilk veziri olarak anılan devlet adamıdır. Görev yılları kaynaklarda çoğunlukla 1320 ile 1331 arasına yerleştirilir; bu aralık Osman Gazi'nin son yıllarını ve Orhan Gazi'nin ilk yıllarını kapsar. Hakkında elde bulunan bilgi azdır ve büyük bölümü on beşinci yüzyılda yazılmış kroniklere dayanır.

### Alaeddin Paşa Orhan Gazi'nin kardeşi midir?

Bu konu tartışmalıdır. Kaynakların bir kısmı onu Osman Gazi'nin oğlu ve Orhan Gazi'nin kardeşi olan Alâeddin Bey ile aynı kişi sayar. Bir kısmı ise vezirin Hacı Kemâleddin adlı bir âlimin oğlu olduğunu ve hanedan üyesiyle karıştırılmaması gerektiğini açıkça yazar.

### Alaeddin Paşa kaç yıl vezirlik yaptı?

Kaynakların çoğu görevi 1320 yılında başlatır. Bitiş için iki farklı tarih verilir: bir kısım kaynak 1331, bir kısmı 1324 yılını yazar. Uzun süreyi kabul eden anlatıya göre görev yaklaşık on bir yıl sürdü ve iki hükümdarın dönemine yayıldı.

### Alaeddin Paşa'nın unvanı neden vezîriâzam değildi?

Erken Osmanlı Beyliği'nde divan henüz sonraki biçimiyle kurulmuş değildi ve tek bir vezir bulunuyordu. Başka vezir olmadığı için makama ayırt edici bir sıfat eklenmesine gerek görülmedi. Vezîriâzam unvanı, divanda birden fazla vezir bulunmaya başladıktan sonra, on dördüncü yüzyılın sonlarında kullanıldı.

### Yaya ve müsellem teşkilatı nedir?

Yaya yürüyerek savaşan piyadeyi, müsellem ise atlı birliği ifade eder. Köylerden yazılan kişiler sefer süresince günlük bir akçe ücret alıyor, barış zamanında kendilerine tahsis edilen toprağı işliyordu. Bu kişiler olağanüstü vergilerden muaf tutuldu. Teşkilat, Osmanlı ordusunun ilk düzenli kuvveti sayılır.

### Ak börk uygulaması nedir?

Askerin başlığının kırmızıdan beyaza çevrilmesidir. Beyaz keçeden yapılan bu başlık, Osmanlı askerini diğer Anadolu beyliklerinin kuvvetlerinden ayıran ilk görsel işaret oldu. Sonraki yüzyıllarda kapıkulu ocaklarının alameti haline geldi ve yeniçeriler ak börklüler adıyla da anıldı.

### Osmanlı'nın ilk gümüş parası ne zaman basıldı?

Orhan Gazi adına İlhanlı sikkeleri tipinde gümüş sikke bastırıldığı bilinir ve bu kayıt 1327 yılını gösterir. Para birimi akçe adını taşıyordu. Akçe, Osmanlı maliyesinin hesap birimi olarak yüzyıllar boyunca kullanıldı.

### Alaeddin Paşa nerede doğdu?

Doğum yılı bilinmez. Vezirin hanedan üyesinden ayrı bir kişi olduğunu kabul eden kaynaklar, doğum yeri olarak Nallıhan yöresindeki Çendere köyünü gösterir. Aynı yörenin, sonraki yüzyılda devletin en üst makamını uzun süre elinde tutan Çandarlı ailesinin de çıkış yeri olduğu belirtilir.

### Alaeddin Paşa ne zaman öldü ve nereye gömüldü?

Ölüm tarihi kesin değildir. Sadrazam listelerinin bir kısmı 1331 yılını verir. Hanedan üyesi Alâeddin Bey ile aynı kişi sayan kaynaklarda ise ölüm 1333 yılına, ölüm yeri Biga Kalesi'ne, defin yeri de Osman Gazi'nin Bursa'daki türbesine konur. Ayrı kişi sayan kaynaklarda mezar yeri bilinmez.

### Alaeddin Paşa'dan sonra kim vezir oldu?

Kendisinden sonra Nizamüddin Ahmed Paşa vezirliğe getirildi; kaynaklar bu tayini 1331 yılına yerleştirir ve görevin on yedi yıl sürdüğünü kaydeder. Onun ardından sırasıyla Hacı Paşa ve Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa geldi. Bu isimler, Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dan önceki Osmanlı vezirleridir.

### Alaeddin Paşa Yeniçeri Ocağı'nı mı kurdu?

Hayır. Adına bağlanan düzenleme, sefer süresince ücret alan yaya ve müsellem birliklerinin kurulmasıdır. Yeniçeri Ocağı ise Murad Hüdavendigar döneminde, pençik uygulamasıyla devlet hizmetine alınan gençlerin eğitilmesi üzerine kuruldu. İki düzenleme arasında yaklaşık kırk yıl vardır.

### Alaeddin Paşa hakkındaki bilgiler neden bu kadar az?

On dördüncü yüzyılın ilk yarısına ait Osmanlı arşiv malzemesi çok sınırlıdır. Elde bulunan bilgi, olaylardan yüz yıldan fazla zaman sonra yazılmış kroniklere ve sonraki yüzyıllarda hazırlanmış derlemelere dayanır. Bu metinler kurumların doğuşunu çoğu zaman tek bir isme bağlar ve birbirine yakın adları karıştırır.

### Alaeddin Paşa hangi hükümdarlara hizmet etti?

Osman Gazi ve Orhan Gazi. Kaynakların çoğuna göre vezirliğe Osman Gazi'nin son yıllarında getirildi ve görevini Orhan Gazi'nin saltanatının ilk yıllarında sürdürdü. Bu yıllarda Bursa alındı, beyliğin merkezi bu şehre taşındı ve Osmanlı adına ilk gümüş sikke bastırıldı.

### Alaeddin Paşa'nın yaptırdığı eserler var mı?

Vezire kesin biçimde mal edilen bir yapı bulunmaz. Bursa'nın Kükürtlü semtindeki tekke ile Kaplıca çevresindeki iki cami, Osman Gazi'nin oğlu Alâeddin Bey'in vakıfları olarak kaydedilir. İki ismi aynı kişi sayan kaynaklarda bu yapılar vezire de mal edilir.

### Vezirliği döneminde Osmanlı Beyliği ne kadar büyüktü?

Beylik, Söğüt ve Bilecik çevresinden Marmara'nın güney kıyısına uzanan bir alanı kapsıyordu ve Anadolu'daki onlarca beylikten yalnızca biriydi. Batıda Bizans, güneybatıda Karesi ile Germiyan, doğuda Çobanoğulları ve Candaroğulları bulunuyordu. Bölgenin üzerindeki en büyük siyasi ağırlık ise İlhanlı Devleti'ne aitti.

## İlgili sadrazamlar

- Sonraki: [Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-kara-halil-hayreddin-pasa)
- Tüm liste: [Osmanlı Sadrazamları](https://com.com.tr/ansiklopedi/sadrazamlar.md)

## İlgili maddeler (6)

- [Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-kara-halil-hayreddin-pasa.md)
- [Çandarlı Ali Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-ali-pasa.md)
- [Amasyalı Beyazıd Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/amasyali-beyazid-pasa.md)
- [Osman Gazi](https://com.com.tr/ansiklopedi/osman-gazi.md)
- [Orhan Gazi](https://com.com.tr/ansiklopedi/orhan-gazi.md)
- [Murad Hüdavendigar](https://com.com.tr/ansiklopedi/murad-hudavendigar.md)

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr), dönem vakayinameleri, Türkçe ve İngilizce Vikipedi; Wikidata: https://www.wikidata.org/wiki/Q4705522

Son güncelleme: 27 Eylül 2026

[Canlı sayfa](https://com.com.tr/ansiklopedi/alaeddin-pasa) · [Ansiklopedi](https://com.com.tr/ansiklopedi.md)

---
COM (https://com.com.tr) · AI: https://com.com.tr/llms.txt