# Kara Delik

Kara delik, çekim kuvvetinin ışığın bile kaçamayacağı kadar güçlü olduğu bir uzay bölgesidir. Çok büyük bir kütlenin küçük bir hacme sıkışmasıyla oluşur; geri dönülemez sınırına olay ufku, merkezine ise tekillik denir. Doğrudan görülemez, ancak çevresindeki maddeye etkisiyle saptanır.

## Künye

| Alan | Değer |
| --- | --- |
| Tür | Astronomik nesne |
| Alan | Astrofizik, genel görelilik |
| İlk teori | 1916 (Karl Schwarzschild) |
| Terim | 1967 (John Wheeler) |
| İlk görüntü | 2019 (M87*, Olay Ufku Teleskobu) |
| Sınır | Olay ufku |
| Merkez | Tekillik |
| Örnek | Yay A* (Samanyolu merkezi) |

## Kara delik nedir?

Kara delik, uzayda çekim kuvvetinin o kadar güçlü olduğu bir bölgedir ki içine düşen madde, ışık dahil hiçbir şey dışarı kaçamaz. Çok büyük bir kütlenin son derece küçük bir hacme sıkışmasıyla oluşur. Adı 'kara'dır çünkü ışık yaymaz ya da yansıtmaz; ancak çevresindeki maddeye etkisiyle varlığı anlaşılır.

## Olay ufku ve tekillik

Kara deliğin geri dönülemez sınırına 'olay ufku' (event horizon) denir. Bu sınırı geçen hiçbir şey geri dönemez. Merkezde ise maddenin sonsuz yoğunlukta sıkıştığı varsayılan 'tekillik' (singularity) bulunur; burada bilinen fizik yasaları yetersiz kalır. Olay ufkunun büyüklüğü kara deliğin kütlesiyle orantılıdır.

## Nasıl oluşur?

Yıldız kütleli kara delikler, Güneş'ten çok daha büyük bir yıldızın yakıtını tüketip süpernova patlamasıyla ölmesinin ardından, geriye kalan çekirdeğin kendi çekimi altında çökmesiyle oluşur. Galaksilerin merkezindeki süper kütleli kara deliklerin nasıl büyüdüğü ise hâlâ araştırılan bir konudur; muhtemelen milyarlarca yıl boyunca madde yutarak ve birleşerek büyürler.

## Türleri

Kara delikler kütlelerine göre gruplanır: Yıldız kütleli kara delikler birkaç ila birkaç on Güneş kütlesindedir. Orta kütleli kara delikler yüzlerce ila binlerce Güneş kütlesi arasındadır ve daha az gözlemlenmiştir. Süper kütleli kara delikler ise milyonlarca hatta milyarlarca Güneş kütlesine ulaşır ve çoğu büyük galaksinin merkezinde bulunur.

## Nasıl gözlemlenir?

Kara delikler doğrudan görülemez; varlıkları dolaylı yollarla anlaşılır. Çevresindeki yıldızların olağandışı hareketleri, içine çekilen gazın ısınıp yaydığı X ışınları ve iki kara deliğin birleşmesiyle yayılan kütleçekim dalgaları bunun kanıtlarıdır. 2019'da Olay Ufku Teleskobu iş birliği, M87 galaksisinin merkezindeki kara deliğin ilk doğrudan görüntüsünü yayımladı.

## Hawking ışıması

Fizikçi Stephen Hawking, 1974'te kara deliklerin kuantum etkileri nedeniyle çok zayıf da olsa ışıma yaydığını öne sürdü. 'Hawking ışıması' adı verilen bu olguya göre kara delikler çok uzun zaman ölçeklerinde kütle kaybedip küçülebilir. Bu, kara deliklerin sonsuza dek var olmayabileceği anlamına gelir.

## Sıkça sorulan sorular

### Kara delik nedir?

Kara delik, çekim kuvvetinin ışığın bile kaçamayacağı kadar güçlü olduğu bir uzay bölgesidir. Sınırına olay ufku denir ve bu sınırı geçen hiçbir şey geri dönemez.

### Kara delik nasıl oluşur?

Yıldız kütleli kara delikler, çok büyük bir yıldızın süpernova patlamasının ardından kendi çekimi altında çökmesiyle oluşur. Süper kütleli olanlar ise galaksi merkezlerinde uzun sürede büyür.

### Kara delik ışığı yutar mı?

Evet. Olay ufkunu geçen ışık dahil hiçbir şey kara delikten kaçamaz; bu yüzden kara delik doğrudan görülemez, yalnızca çevresindeki etkilerden anlaşılır.

### Samanyolu'nda kara delik var mı?

Evet. Samanyolu galaksisinin merkezinde Yay A* (Sagittarius A*) adlı, yaklaşık 4 milyon Güneş kütlesinde süper kütleli bir kara delik bulunur.

### Kara deliğin ilk fotoğrafı ne zaman çekildi?

2019'da Olay Ufku Teleskobu iş birliği, M87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin ilk doğrudan görüntüsünü yayımladı.

### Hawking ışıması nedir?

Stephen Hawking'in öne sürdüğü, kara deliklerin kuantum etkileriyle çok zayıf ışıma yaydığı ve çok uzun sürede kütle kaybedebileceği kuramıdır.

Son güncelleme: 11 Ağustos 2026

[Canlı sayfa](https://com.com.tr/ansiklopedi/kara-delik) · [Ansiklopedi](https://com.com.tr/ansiklopedi.md)

---
COM (https://com.com.tr) · AI: https://com.com.tr/llms.txt