Lala Mehmed Paşa

Lala Mehmed Paşa, Bosna'daki Yayça'da doğdu ve 21 Haziran 1606 tarihinde İstanbul'da öldü. Doğum yılı kaynaklarda kesin olarak kaydedilmemiştir. Bosnalı Sokollu ailesindendir; ünlü sadrazam Sokollu Mehmed Paşa ile akrabalığı kaynaklarda rivayet düzeyinde geçer. Bu sebeple Sokolluzâde lakabıyla anılır.

Küçük yaşta saraya alındı ve Enderun'da yetiştirildi. Hanedan şehzadelerine hocalık yaptığı için Lala unvanını aldı. Saraydan çıktıktan sonra peşkir ağalığı ve büyük mirahorluk görevlerinde bulundu, 1591 yılının şubat ayında yeniçeri ağalığına getirildi. Askerî kariyerinin tamamına yakını Macaristan cephesinde geçti. 1595 yılında Rumeli beylerbeyi sıfatıyla Estergon kalesinde kuşatma altında kaldı ve kaleyi anlaşma yoluyla teslim etmek zorunda kaldı.

Sadrazamlığa, selefi Malkoç Yavuz Ali Paşa'nın 1604 yılında ölümü üzerine getirildi. Görevi 21 Haziran 1606 tarihine kadar sürdü. Bu iki yılda Peşte, Hatvan ve Vaç geri alındı; 3 Ekim 1605 tarihinde, on yıl önce teslim etmek zorunda kaldığı Estergon yeniden Osmanlı yönetimine geçti. Bu sonuç sebebiyle Estergon fâtihi diye anıldı. Aynı yılın kasım ayında Erdel'in başına geçen Bocskai İstvan'a Peşte'de taç ve kılıç sunuldu. Doğu cephesine gitmek üzere hazırlanırken felç geçirdi ve öldü.

Lala Mehmed Paşa, Bosna'daki Yayça'da doğdu. Doğum yılı kaynaklarda kesin olarak kaydedilmemiştir; bu sebeple künyesinde yıl yerine bilinmiyor yazılır.

Bosnalı Sokollu ailesine mensuptur. Kaynaklar ailenin Sırp kökenli olduğunu kaydeder. Aile adı, kariyeri boyunca taşıdığı Sokolluzâde lakabının kaynağıdır.

Ünlü sadrazam Sokollu Mehmed Paşa ile akrabalığı kaynaklarda rivayet düzeyinde geçer. Bir kısmı yeğeni, bir kısmı kuzeni olduğunu yazar; akrabalığın derecesi konusunda ortak bir kayıt yoktur. Ölümünden sonra Eyüp'te Sokollu Mehmed Paşa'nın türbesinin yanına defnedilmesi, bu bağın dönemde kabul edildiğini gösterir.

İslam Ansiklopedisi ailesini Şahinoğlu adıyla kaydeder. Sokollu adı, ailenin geldiği yöreye ve şahin anlamına gelen sözcüğe dayandırılır.

Yayça, Bosna'nın orta kesiminde bulunan ve 1463 yılından itibaren Osmanlı ile Macaristan arasında birkaç kez el değiştiren bir kaleydi. On altıncı yüzyılda Bosna, Osmanlı devlet hizmetine en çok görevli veren bölgelerden biriydi.

Ailesi, babası ve annesi hakkında kaynaklarda ayrıntılı kayıt bulunmaz. Saray hizmetine küçük yaşta alınan görevlilerde bu durum yaygındır.

Osmanlı tarihinde Lala Mehmed Paşa adını taşıyan iki ayrı sadrazam vardır. Bu maddenin konusu, 1604 ile 1606 yılları arasında görev yapan Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa'dır.

Diğeri Tekeli Lala Mehmed Paşa'dır. 1595 yılının kasım ayında sadrazamlığa getirildi ve görevi dokuz gün sürdü; sadareti ölümüyle sona erdi. Adındaki Tekeli sıfatına rağmen Teke yöresinden değil, Manisa yöresinden olduğu kaydedilir. III. Murad ve III. Mehmed'e lalalık yapmıştır. Kaynaklar onun sadaretinin başlangıç ve bitiş günleri konusunda birbirini tam olarak tutmaz; kasım ayının on sekizi ile yirmi dokuzu arasındaki günler verilir.

İki kişi arasındaki karışıklığın sebebi, ikisinin de Lala unvanı taşıması ve görev dönemlerinin birbirine yakın olmasıdır. Aralarındaki fark yalnızca dokuz yıldır.

Ayırt edici işaretler nettir. Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa Yayça'da doğdu, Bosnalı Sokollu ailesindendir, I. Ahmed döneminde iki yıla yakın görev yaptı ve Estergon'u geri aldı. Tekeli Lala Mehmed Paşa ise Manisa yöresindendir, III. Mehmed döneminde dokuz gün görev yaptı ve Estergon harekâtıyla ilgisi yoktur.

Bu maddede anlatılan bütün olaylar, Estergon'u 1605 yılında geri alan Sokolluzâde Lala Mehmed Paşa'ya aittir. Kaynaklarda iki kişinin karıştırıldığı örneklere sık rastlanır.

Küçük yaşta Topkapı Sarayı'na alındı ve saray okulu olan Enderun'da yetiştirildi. Enderun, devlet hizmetine alınan gençlerin eğitildiği kurumdu; okuma yazma, din bilgisi, hesap, hat ve devlet usulü öğretiliyor, aynı zamanda saray odalarında görev verilerek tecrübe kazandırılıyordu.

Enderun'da bulunduğu sırada hanedan şehzadelerine hocalık yaptı. Lala unvanı buradan gelir. Lala, şehzadelerin eğitiminden ve yetiştirilmesinden sorumlu görevliye verilen addır; şehzade sancağa çıktığında yanında giden ve yönetimi öğreten kişi de lalaydı.

Unvan, kariyeri boyunca adının ayrılmaz parçası oldu. Osmanlı belgelerinde ve vakayinamelerde aynı adı taşıyan görevlileri birbirinden ayırmak için lakap kullanılırdı; Lala ve Sokolluzâde sıfatları bu işlevi gördü.

Saraydan çıkma yaptıktan sonra peşkir ağalığı görevine getirildi. Peşkir ağası, padişahın sofra hizmetinde görevli saray mensubuydu.

Ardından büyük mirahorluk görevini üstlendi. Mirahur, saray ahırlarından ve at teşkilatından sorumlu görevliydi; büyük mirahurluk saray hizmetinin üst basamaklarındandı ve buradan ağalık ya da beylerbeyilik görevine geçilirdi.

Saray eğitiminin ona kazandırdığı en belirgin özellik, merkez teşkilatını ve divan usulünü yakından tanımasıydı. Bu bilgi, sonraki yıllarda cephede serdarlık yaparken merkezle kurduğu ilişkide belirleyici oldu.

1591 yılının şubat ayında, Saatçi Hasan Paşa'nın yerine yeniçeri ağalığına getirildi. Kaynaklar tayin tarihini 24 Şubat 1591 olarak verir. Yeniçeri ağası, kapıkulu piyadesinin başındaki görevliydi ve divan üyeleri arasında sayılırdı.

1593 yılında Osmanlı Devleti ile Habsburg Avusturyası arasında savaş başladı. Savaş on üç yıl sürecek ve kaynaklarda Uzun Savaş adıyla anılacaktı.

1594 yılında Sadrazam Koca Sinan Paşa'nın serdarlığındaki Avusturya seferine yeniçerilerle birlikte katıldı. Sefer Tuna boyunda yürütüldü ve sınır kaleleri üzerine yoğunlaştı.

18 Temmuz 1594 tarihinde Tata kalesinin kuşatılıp alınmasında öne çıktı. Ertesi gün serdar Koca Sinan Paşa tarafından yeniçeri ağalığından alındı. Kaynaklar azlin gerekçesini ayrıntılı olarak kaydetmez.

Görevden alınmasına rağmen sefere katılmayı sürdürdü. Senmartin ve Yanıkkale kuşatmalarında bulundu. Yanıkkale, Almanca adıyla Raab, Macarca adıyla Győr olarak bilinir ve Viyana yolu üzerindeki en önemli müstahkem noktalardan biriydi.

1594 yılının ağustos ayında Karaman beylerbeyiliğine getirildi. Kısa süre sonra, 26 Eylül 1594 tarihinde Satırcı Mehmed Paşa'nın azli üzerine Anadolu beylerbeyiliğine tayin edildi. Böylece merkezdeki askerî görevden taşra yöneticiliğine geçti.

1595 yılında Macaristan cephesindeki durum Osmanlı aleyhine dönmüştü. Eflak, Erdel ve Boğdan voyvodalıkları Osmanlı Devleti'ne karşı birleşmiş, Tuna boyundaki kaleler tehdit altına girmişti.

Sadrazam Ferhad Paşa, Eflak olaylarıyla uğraşırken Budin çevresinde bıraktığı birliklere Lala Mehmed Paşa'yı serdar olarak tayin etti ve sınırın savunmasıyla görevlendirdi.

7 Temmuz 1595 tarihinde dördüncü kez sadrazam olan Koca Sinan Paşa, onu Estergon kalesine yardıma gönderdi. Kale, Kont Karl von Mansfeld komutasındaki Avusturya ordusu tarafından kuşatılmıştı.

Yardım kuvveti Osmanlı birliklerinden ayrı düştü. Lala Mehmed Paşa, emrindeki bin dört yüz atlıyla Estergon kalesine sığındı ve kuşatma altında kaldı. Savunma 2 Ağustos 1595 tarihinden itibaren yirmi sekiz gün sürdü.

Kuşatmayı bizzat yaşayan tarihçi İbrahim Peçevi, paşanın maiyetinde bulunuyordu ve savunmayı ayrıntılı olarak kaleme aldı. Bu kayıt, olayın birinci elden anlatımıdır.

Top ateşi altında kale ve şehir yapıları büyük hasar gördü. Savunmanın sürdürülmesi imkânsız hale gelince, 30 Ağustos 1595 tarihinde kale anlaşma yoluyla teslim edildi. Estergon Kalesi adlı türkünün bu olay üzerine söylendiği kaydedilir. Kalenin kaybı, on yıl sonra yeniden alınmasıyla kapanacak bir hesap oldu.

Estergon'un teslim edilmesinden sonra Budin'de kaldı ve sınır kalelerinin savunmasıyla görevlendirildi. Sorumluluk alanı Yanıkkale, Pápa, Tata, Veszprém, Várpalota ve Senmartin kalelerini kapsıyordu.

1595 yılının kasım ayında vezirlik rütbesi verildi. Vezirlik, divanda görev almayı sağlayan en üst askerî ve idari rütbeydi.

1596 yılında padişah III. Mehmed bizzat sefere çıktı. Hedef, kuzey Macaristan'daki Eğri kalesiydi. Lala Mehmed Paşa, emrindeki birliklerle Budin'den Eğri önüne çağrıldı.

Kuşatma eylül ayının sonunda başladı ve kale 12 Ekim 1596 tarihinde alındı. Eğri, bölgedeki savunma hattının önemli noktalarından biriydi ve ele geçirilmesi dengeleri değiştirdi.

Kalenin geri alınması için Arşidük Maximilian komutasındaki Avusturya, Alman ve Erdel kuvvetleri harekete geçti. Osmanlı ordusu Haçova ovasına yürüdü ve 25 Ekim günü ovada mevzi aldı.

Lala Mehmed Paşa muharebede sağ kanatta görev aldı. Muharebe 24 ile 26 Ekim 1596 günleri arasında yapıldı ve Osmanlı üstünlüğüyle sonuçlandı. Bu, Osmanlı Devleti'nin Macaristan'da kazandığı son büyük meydan muharebesi sayılır.

1596 yılının aralık ayında Anadolu beylerbeyiliği merkezi Kütahya'ya ve bağlı sancaklara gönderildi. Görevi, bölgeyi teftiş etmek ve Celalî hareketlerine karşı düzeni korumaktı.

Celalî hareketleri, on altıncı yüzyılın sonunda Anadolu'da yaygınlaşan silahlı ayaklanmalardı. Kökeninde uzun savaşların getirdiği vergi yükü, akçenin değer kaybı, tımar düzeninin bozulması ve sefer sonrası dağılan sekban birliklerinin işsiz kalması vardı.

1597 yılının başında yeniden Rumeli tarafına geçti ve Satırcı Mehmed Paşa'nın Varad seferine katılmak üzere hazırlandı. Kışı Backa yöresinde geçirdi.

17 Ağustos 1598 tarihinde, sefer ordusu Pançova'dayken Rumeli beylerbeyi Veli Paşa öldü. Boşalan göreve Lala Mehmed Paşa getirildi. Rumeli beylerbeyiliği, Osmanlı eyalet düzeninde en kıdemli beylerbeyilikti.

Ordu Beckerek üzerinden hareket etti; Canad ve Arad kaleleri alındı, Varad kalesi ise alınamadı. Kışı Peçuy'da geçirdi.

6 Ocak 1599 tarihinde Damat İbrahim Paşa üçüncü kez sadarete getirildi ve seferin serdarlığını üstlendi. Lala Mehmed Paşa'ya, Rumeli beylerbeyiliğine ek olarak Budin muhafızlığı ve buradaki birliklerin serdarlığı verildi. 1 Kasım 1599 tarihinde Budin beylerbeyiliği ile Rumeli beylerbeyiliği birleştirildi ve bu yeni düzen onun yönetimine bırakıldı.

1601 yılında Sadrazam Yemişçi Hasan Paşa Avusturya seferine çıktı. Seferin ardından Macaristan cephesinin serdarlığı Lala Mehmed Paşa'ya verildi.

Serdar, bir cephenin bütününden sorumlu komutandı. Kendisine bağlı beylerbeyileri yönetir, kale savunmasını, ikmali ve harekât planını düzenlerdi. Sadrazamın cephede bulunmadığı yıllarda cephenin sorumluluğu serdardaydı.

Bu yıllarda cephedeki durum dengelenmişti. Kaleler karşılıklı olarak kuşatılıyor, kesin sonuç alınamıyordu. 1602 yılında Peşte elden çıktı ve 1603 yılında Budin tehdit altına girdi.

Osmanlı tarafının cepheye ayırabileceği kaynak sınırlıydı. Anadolu'daki ayaklanmalar sürüyor, 1603 yılında Safevî Devleti ile savaş yeniden başlıyordu. İki cephede birden savaş, Macaristan'a gönderilen kuvveti azalttı.

Karşı tarafın durumu da kolay değildi. Erdel'deki iç mücadele ve mezhep gerginliği, Habsburg tarafının savaşı sürdürmesini güçleştiriyordu.

Bu yılların tecrübesi, sadrazam olduğunda izleyeceği yolu belirledi. Cepheyi ve kaleleri yakından tanıyordu; sadaretinin iki yılında yürüttüğü harekâtın hedefleri, serdarlık döneminde kaybedilen noktalardı.

22 Aralık 1603 tarihinde III. Mehmed öldü ve yerine on üç yaşındaki oğlu I. Ahmed tahta çıktı. Saltanatın ilk sadrazamı Malkoç Yavuz Ali Paşa'ydı.

Malkoç Yavuz Ali Paşa, 1604 yılında Macaristan seferi yolunda öldü. Boşalan makama Lala Mehmed Paşa getirildi.

Tayin tarihi konusunda kaynaklar ayrışır. Bir kısmı 26 Temmuz 1604, bir kısmı 5 Ağustos 1604 tarihini verir. İkinci tarih, hicrî karşılığıyla birlikte kaydedilir.

Sadrazamlıkla birlikte serdarlık görevi de üzerinde kaldı. Böylece hem devletin yürütme makamını hem de Macaristan cephesinin komutasını aynı kişi taşıdı. Bu uygulama, Osmanlı yönetiminde sadrazamın sefere çıktığı dönemlerde görülürdü; İstanbul'daki işler sadaret kaymakamı tarafından yürütülürdü.

Göreve geldiğinde savaş on birinci yılındaydı ve iki tarafı da tüketmişti. Hazine sıkıntıdaydı, Anadolu ayaklanmalarla sarsılıyordu ve doğuda Safevî Devleti ile savaş bir yıl önce yeniden başlamıştı.

Sadareti bir yıl on ay sürdü ve ölümüyle sona erdi. Bu iki yıl, Uzun Savaş'ın Osmanlı açısından en olumlu sonuç alınan dönemidir.

Sadaretinin ilk sefer mevsiminde ordu Budin yönüne hareket etti. Hedef, cephenin önceki yıllarda elden çıkan noktalarını geri almak ve Budin'in çevresini güvenceye almaktı.

25 Eylül 1604 tarihinde Peşte'ye girildi. Peşte, Tuna'nın karşı yakasında Budin'in tam karşısında bulunan yerleşimdi; ikisi birlikte cephenin merkezini oluşturuyordu.

Budin'in tahkimatı elden geçirildikten sonra ordu kuzeydoğu yönünde ilerledi ve Hatvan kalesi alındı. Hatvan, Eğri ile Peşte arasındaki yol üzerinde bulunuyordu.

Ardından batıya dönülerek Vaç kalesi geri alındı. Kaynaklar bu kalenin alınışını 1604 yılının ekim ayının ortasına yerleştirir.

Üç kalenin alınmasıyla Budin çevresindeki baskı kalktı ve Tuna boyundaki hat yeniden kuruldu. Bu sonuç, sadaretinin ilk yılındaki başlıca kazancıdır.

Harekâtın asıl hedefi ise Estergon'du. Estergon, Tuna üzerinde Budin ile Viyana arasındaki en önemli müstahkem noktaydı ve 1595 yılından beri karşı tarafın elindeydi. Kaleyi teslim etmek zorunda kalan kişi de Lala Mehmed Paşa'nın kendisiydi.

Peşte, Hatvan ve Vaç alındıktan sonra ordu Estergon önüne geldi. Kuşatma 1604 yılının ekim ayının ortasında başladı.

Kuşatma otuz bir gün sürdü ve sonuç alınamadı. Kaynaklar kuşatmayı 18 Ekim ile 18 Kasım 1604 tarihleri arasında gösterir.

Başarısızlığın sebepleri olarak mevsimin ilerlemiş olması, sürekli yağmur ve kar fırtınası ile ordudaki isteksizlik sayılır. Sonbahar yağışları kuşatma hendeklerini kullanılamaz hale getirmiş, topçu mevzileri çamura batmıştı.

Ordunun içinde kuşatmanın sürdürülmesine karşı çıkanlar vardı. Kış bastırmadan kışlaklara ulaşılması gerekiyordu; aksi halde ordu dağılma tehlikesiyle karşı karşıyaydı.

23 Kasım 1604 tarihinde kuşatma kaldırıldı ve ordu Belgrad'a çekildi. Belgrad, Macaristan cephesinin ana ikmal üssüydü ve kışlama merkeziydi.

Sonuçsuz kalan bu kuşatma, ertesi yılın harekâtının planını belirledi. Lala Mehmed Paşa, 1605 sefer mevsiminde başka hedeflerle uğraşmayıp doğrudan Estergon'a yönelmeye karar verdi ve kalenin çevresindeki destek noktalarını önce ele geçirmeyi planladı.

1605 sefer mevsiminde ordu doğrudan Estergon üzerine yürüdü. Plan, kalenin dış bağlantılarını kesmek ve ancak ondan sonra ana kaleyi kuşatmaktı.

Önce Ciğerdelen mevkii ele geçirildi. Ciğerdelen, Tuna'nın karşı yakasında Estergon'un köprü başıydı. Ardından 16 Eylül tarihinde Vişegrad, kısa süre sonra da Tepedelen alındı.

Bu üç noktanın alınmasıyla Estergon kalesi çevresinden yalıtıldı ve dışarıdan ikmal yolları kesildi. Kuşatma 29 Ağustos 1605 tarihinde başlamıştı ve otuz beş gün sürdü.

Kuşatma sırasında karşı tarafın komutanı Wilhelm Öttingen öldü, yerine Dampierre geçti. Kale garnizonunun yaklaşık altı bin kişi olduğu kaydedilir.

3 Ekim 1605 tarihinde kale teslim oldu. Lala Mehmed Paşa, on yıl önce Rumeli beylerbeyi sıfatıyla teslim etmek zorunda kaldığı kaleyi bu defa sadrazam olarak geri almış oldu. Bu sebeple Estergon fâtihi diye anıldı.

Kale, ikinci fetihten sonra 1683 yılına kadar Osmanlı yönetiminde kaldı. Estergon'un geri alınması, on üç yıl süren savaşın Osmanlı açısından en olumlu gelişmesi sayılır ve barış görüşmelerinde Osmanlı tarafının elini güçlendirdi.

Uzun Savaş sırasında Erdel, iki tarafın da kazanmaya çalıştığı bölgeydi. Voyvodalık sık sık el değiştiriyor, bölgedeki mezhep gerginliği Habsburg yönetimine karşı hoşnutsuzluk yaratıyordu.

Macar soylusu Bocskai İstvan, Habsburg yönetimine karşı harekete geçti ve Osmanlı Devleti'nden destek istedi. Lala Mehmed Paşa bu desteği sağladı; padişahın ahidnamesi ona ulaştırıldı ve Erdel'in başına geçmesi tanındı.

11 Kasım 1605 tarihinde Peşte yakınındaki ovada iki taraf buluştu. Lala Mehmed Paşa, I. Ahmed'in temsilcisi sıfatıyla Bocskai'ye kılıç kuşattı ve taç sundu.

Bocskai tacı aldı, ancak kendisine sunulan tacı krallık alameti olarak kabul etmediğini bildirdi. Bu tutum, Habsburg tarafıyla yürüttüğü görüşmeleri zora sokmamak amacıyla açıklanır.

Erdel'in Osmanlı yanlısı bir yönetime geçmesi, Habsburg cephesinin yan kanadını zayıflattı ve savaşın sonucunu doğrudan etkiledi. Karşı taraf, iki cephede birden mücadele etmek zorunda kaldı.

Bocskai, Habsburg tarafıyla 23 Haziran 1606 tarihinde Viyana Antlaşması'nı imzaladı. Bu düzenleme, Zitvatorok görüşmelerinin önünü açan gelişmelerden biri oldu. Lala Mehmed Paşa'nın Erdel siyaseti, sadaretinin dış politikadaki başlıca sonucudur.

Estergon'un geri alınması ve Erdel'in Osmanlı yanlısı bir yönetime geçmesinden sonra barış görüşmeleri gündeme geldi. İki taraf da savaşı sürdürecek durumda değildi.

Osmanlı tarafında Anadolu'daki ayaklanmalar büyümüştü ve doğu cephesinde Safevî Devleti ile savaş sürüyordu. Habsburg tarafında Erdel'deki gelişmeler ve iç mezhep gerginliği belirleyiciydi.

Görüşmelerin zemini, Lala Mehmed Paşa'nın sadareti sırasında hazırlandı. Cephede alınan sonuçlar, Osmanlı tarafının masaya güçlü oturmasını sağladı.

Antlaşma 11 Kasım 1606 tarihinde Zitvatorok'ta imzalandı. Lala Mehmed Paşa bu tarihten yaklaşık beş ay önce ölmüştü; imzayı göremedi.

Antlaşmaya göre iki taraf da elinde tuttuğu toprakları korudu. Eğri, Kanije ve Estergon Osmanlı Devleti'nde kaldı. Avusturya'nın o zamana kadar ödediği yıllık vergi kaldırıldı ve yerine bir defaya mahsus ödeme kararlaştırıldı.

Metnin en çok tartışılan maddesi unvan meselesiydi: Avusturya arşidükü, Osmanlı belgelerinde ilk kez padişahla eş düzeyde bir unvanla anıldı. Bu düzenleme, Osmanlı diplomasi tarihinde bir dönüm noktası sayılır ve Estergon'un geri alınmasıyla birlikte değerlendirilir.

1606 yılında, doğu cephesinde Safevî Devleti ile süren savaşa komuta etmek üzere İstanbul'a çağrıldı. Doğu cephesinin seraskeri olan Cigalazade Yusuf Sinan Paşa aynı yılın başında ölmüş, cephe komutasız kalmıştı.

Görev önce Nasuh Paşa'ya verildi, ancak bu tayin uygulanmadı ve sefer görevi vezîriâzam olarak Lala Mehmed Paşa'ya bırakıldı.

Sefere çıkamadan felç geçirdi. 21 Haziran 1606 tarihinde İstanbul'da öldü. Ölüm tarihi hicrî karşılığıyla birlikte kaydedilir ve kaynaklar bu tarihte birleşir.

Kaynakların bir kısmı, ölümünde rakibi Derviş Paşa'nın payı olduğu yolundaki dönem rivayetlerini kaydeder. Bu iddia rivayet düzeyindedir ve kesinleşmiş bir kayda dayanmaz.

Cenaze namazı Fatih Camii'nde kılındı. Eyüp'te, akrabası sayılan Sokollu Mehmed Paşa'nın türbesinin yanına defnedildi. Türbe, 1568 yılında Mimar Sinan tarafından yapılan yapı topluluğunun parçasıdır.

Boşalan sadaret makamına Boşnak Derviş Mehmed Paşa getirildi. Onun sadareti kısa sürdü ve idamıyla sonuçlandı; ardından 11 Aralık 1606 tarihinde mühür Kuyucu Murad Paşa'ya verildi. Zitvatorok Antlaşması, Lala Mehmed Paşa'nın ölümünden beş ay sonra imzalandı.

Dönem kaynakları Lala Mehmed Paşa'yı cepheyi yakından tanıyan, plan yaparak hareket eden bir komutan olarak tarif eder. Kariyerinin tamamına yakını Macaristan cephesinde geçti ve sadrazamlığı da bu cephede yürüttü.

Harekât anlayışının en açık örneği 1605 seferidir. Bir yıl önce doğrudan kuşatmayla sonuç alamadığı Estergon için bu defa önce çevre noktaları ele geçirdi, kaleyi yalıttı ve ancak ondan sonra kuşatmayı sürdürdü.

Sadrazamlık ile serdarlığı birlikte yürüttü. Bu, devletin yürütme makamının cephede bulunması demekti; İstanbul'daki işler sadaret kaymakamı tarafından görülüyordu.

Diplomasi tarafı da güçlüydü. Erdel'de Osmanlı yanlısı bir yönetimin kurulmasını sağlaması, cephede kazanılan sonuçlar kadar etkili oldu ve barış görüşmelerinin zeminini hazırladı.

Askerî kariyerinde hem kaybeden hem kazanan taraf oldu. 1595 yılında Estergon'u teslim etmek zorunda kalması, kaynaklarda yirmi sekiz günlük savunmanın şartlarıyla birlikte kaydedilir. Aynı kaleyi on yıl sonra geri alması, kariyerinin en çok anılan yönüdür.

Merkezdeki grup çekişmelerinden uzak kalmadı. Kaynaklar, sadareti sırasında Derviş Paşa ile arasındaki rekabeti kaydeder. Ölümünün ardından sadaret makamına geçen kişi de odur.

Lala Mehmed Paşa'nın Osmanlı tarihindeki yeri üç başlıkta toplanır: Estergon'un geri alınması, Erdel siyaseti ve Zitvatorok Antlaşması'nın zeminini hazırlaması.

Estergon'un 3 Ekim 1605 tarihinde geri alınması, on üç yıl süren savaşın Osmanlı açısından en olumlu sonucudur. Kale, ikinci fetihten sonra yetmiş sekiz yıl Osmanlı yönetiminde kaldı. Aynı kişinin bir kaleyi önce teslim edip sonra geri alması, Osmanlı askerî tarihinde az rastlanan bir durumdur.

Erdel'de Osmanlı yanlısı bir yönetimin kurulması, Habsburg cephesinin yan kanadını zayıflattı. Bocskai'ye taç sunulması, Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa siyasetindeki son büyük müdahalelerinden biri sayılır.

Zitvatorok Antlaşması, ölümünden beş ay sonra imzalandı. Antlaşmanın Osmanlı tarafı açısından elverişli hükümler taşıması, cephede onun sadareti sırasında alınan sonuçlara bağlanır.

Estergon Kalesi adlı türkü, 1595 yılındaki kayıpla ilişkilendirilir ve Türk halk müziğinin bilinen örnekleri arasındadır.

Adı, Osmanlı tarih yazımında Sokollu ailesinin devlet hizmetindeki sürekliliğinin örneği olarak da anılır. Bosna kökenli bu ailenin mensupları, on altıncı yüzyılın ortasından on yedinci yüzyılın başına kadar sadaret, beylerbeyilik ve serdarlık makamlarında görev aldı.

1593: Osmanlı Devleti ile Habsburg Avusturyası arasında on üç yıl sürecek savaş başladı.

1598: Fransa'da Nantes Fermanı ilan edildi ve din savaşlarının uzun evresi sona erdi.

1600: İngiltere'de Doğu Hindistan Şirketi kuruldu.

1602: Hollanda'da Birleşik Doğu Hindistan Şirketi kuruldu.

1603: İngiltere ve İskoçya tahtları aynı hükümdarda birleşti; Safevî Devleti ile Osmanlı savaşı yeniden başladı.

1605: İspanya'da Don Kişot'un ilk cildi yayımlandı.

1605: Bocskai İstvan'ın hareketi Habsburg yönetimini Macaristan'da zorladı.

1606: Zitvatorok Antlaşması ile Uzun Savaş sona erdi ve Avusturya'nın yıllık vergisi kaldırıldı.

1606: Viyana Antlaşması imzalandı; Bocskai ile Habsburg tarafı arasındaki mücadele sona erdi.

1607: Kuzey Amerika'da Jamestown yerleşimi kuruldu.