# Osmanlı Sadrazamları Osmanlı sadrazamları sırasıyla: Çandarlı'dan Mithat Paşa'ya veziriazamların hayatı, sadaret yılları, hizmet ettikleri padişahlar ve mühr-i hümayun. ## Sadaret sırasıyla 72 sadrazam Aşağıdaki tablo bu bölümdeki sadrazamları ilk sadaret yılına göre, görev yılları ve dönemleriyle verir. Sıra numarası maddenin sırasıdır, sadrazamlık sıra numarası değildir. | # | Sadrazam | Sadaret | Dönem | Kez | Madde | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | 1 | Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa | 1364-1387 | Kuruluş | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-kara-halil-hayreddin-pasa.md | | 2 | Çandarlı Ali Paşa | 1387-1406 | Kuruluş | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-ali-pasa.md | | 3 | Çandarlı İbrahim Paşa | 1421-1429 | Kuruluş | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-ibrahim-pasa.md | | 4 | Çandarlı Halil Paşa | 1439-1453 | Kuruluş | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/candarli-halil-pasa.md | | 5 | Zağanos Paşa | 1453-1456 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/zaganos-pasa.md | | 6 | Veli Mahmud Paşa | 1456-1474 | Yükselme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/veli-mahmud-pasa.md | | 7 | Rum Mehmed Paşa | 1466-1469 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/rum-mehmed-pasa.md | | 8 | İshak Paşa | 1469-1482 | Yükselme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/ishak-pasa.md | | 9 | Gedik Ahmed Paşa | 1474-1477 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/gedik-ahmed-pasa.md | | 10 | Karamani Mehmet Paşa | 1477-1481 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/karamani-mehmed-pasa.md | | 11 | Hersekzade Ahmed Paşa | 1497-1516 | Yükselme | 5 | https://com.com.tr/ansiklopedi/hersekzade-ahmed-pasa.md | | 12 | Hadım Ali Paşa | 1501-1511 | Yükselme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/hadim-ali-pasa.md | | 13 | Koca Mustafa Paşa | 1511-1512 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-mustafa-pasa.md | | 14 | Hadım Sinan Paşa | 1515-1517 | Yükselme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/hadim-sinan-pasa.md | | 15 | Piri Mehmed Paşa | 1518-1523 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/piri-mehmed-pasa.md | | 16 | Pargalı İbrahim Paşa | 1523-1536 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/pargali-ibrahim-pasa.md | | 17 | Ayas Mehmed Paşa | 1536-1539 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/ayas-mehmed-pasa.md | | 18 | Lütfi Paşa | 1539-1541 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/lutfi-pasa.md | | 19 | Damat Rüstem Paşa | 1544-1561 | Yükselme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/damat-rustem-pasa.md | | 20 | Kara Ahmed Paşa | 1553-1555 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kara-ahmed-pasa.md | | 21 | Semiz Ali Paşa | 1561-1565 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/semiz-ali-pasa.md | | 22 | Sokollu Mehmed Paşa | 1565-1579 | Yükselme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/sokollu-mehmed-pasa.md | | 23 | Koca Sinan Paşa | 1580-1596 | Duraklama | 5 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-sinan-pasa.md | | 24 | Lala Mustafa Paşa | 1580-1580 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/lala-mustafa-pasa.md | | 25 | Özdemiroğlu Osman Paşa | 1584-1585 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/ozdemiroglu-osman-pasa.md | | 26 | Serdar Ferhad Paşa | 1591-1595 | Duraklama | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/serdar-ferhad-pasa.md | | 27 | Yemişçi Hasan Paşa | 1601-1603 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/yemisci-hasan-pasa.md | | 28 | Kuyucu Murad Paşa | 1606-1611 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kuyucu-murad-pasa.md | | 29 | Nasuh Paşa | 1611-1614 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/nasuh-pasa.md | | 30 | Öküz Mehmed Paşa | 1614-1619 | Duraklama | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/okuz-mehmed-pasa.md | | 31 | Kemankeş Kara Mustafa Paşa | 1638-1644 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kemankes-kara-mustafa-pasa.md | | 32 | Hezarpare Ahmed Paşa | 1647-1648 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/hezarpare-ahmed-pasa.md | | 33 | Melek Ahmed Paşa | 1650-1651 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/melek-ahmed-pasa.md | | 34 | Gürcü Mehmed Paşa | 1651-1652 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/gurcu-mehmed-pasa.md | | 35 | Tarhuncu Ahmed Paşa | 1652-1653 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/tarhuncu-ahmed-pasa.md | | 36 | İpşir Mustafa Paşa | 1654-1655 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/ipsir-mustafa-pasa.md | | 37 | Köprülü Mehmed Paşa | 1656-1661 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koprulu-mehmed-pasa.md | | 38 | Köprülü Fazıl Ahmed Paşa | 1661-1676 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koprulu-fazil-ahmed-pasa.md | | 39 | Merzifonlu Kara Mustafa Paşa | 1676-1683 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/merzifonlu-kara-mustafa-pasa.md | | 40 | Köprülü Fazıl Mustafa Paşa | 1689-1691 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koprulu-fazil-mustafa-pasa.md | | 41 | Amcazade Hüseyin Paşa | 1697-1702 | Duraklama | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/amcazade-huseyin-pasa.md | | 42 | Baltacı Mehmet Paşa | 1704-1711 | Gerileme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/baltaci-mehmed-pasa.md | | 43 | Çorlulu Ali Paşa | 1706-1710 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/corlulu-ali-pasa.md | | 44 | Silahdar Damat Ali Paşa | 1713-1716 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/silahdar-damat-ali-pasa.md | | 45 | Nevşehirli Damat İbrahim Paşa | 1718-1730 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/nevsehirli-damat-ibrahim-pasa.md | | 46 | Topal Osman Paşa | 1731-1732 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/topal-osman-pasa.md | | 47 | Hekimoğlu Ali Paşa | 1732-1755 | Gerileme | 3 | https://com.com.tr/ansiklopedi/hekimoglu-ali-pasa.md | | 48 | Koca Ragıp Paşa | 1757-1763 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-ragip-pasa.md | | 49 | Muhsinzade Mehmed Paşa | 1765-1774 | Gerileme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/muhsinzade-mehmed-pasa.md | | 50 | Halil Hamid Paşa | 1782-1785 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/halil-hamid-pasa.md | | 51 | Koca Yusuf Paşa | 1786-1792 | Gerileme | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-yusuf-pasa.md | | 52 | Cezayirli Gazi Hasan Paşa | 1789-1790 | Gerileme | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/cezayirli-gazi-hasan-pasa.md | | 53 | Alemdar Mustafa Paşa | 1808-1808 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/alemdar-mustafa-pasa.md | | 54 | Mehmed Emin Rauf Paşa | 1815-1852 | Dağılma | 5 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mehmed-emin-rauf-pasa.md | | 55 | Benderli Ali Paşa | 1821-1821 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/benderli-ali-pasa.md | | 56 | Topal İzzet Mehmed Paşa | 1828-1842 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/topal-izzet-mehmed-pasa.md | | 57 | Reşid Mehmed Paşa | 1829-1833 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/resid-mehmed-pasa.md | | 58 | Koca Hüsrev Paşa | 1839-1840 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/koca-husrev-pasa.md | | 59 | Mustafa Reşid Paşa | 1846-1858 | Dağılma | 6 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mustafa-resid-pasa.md | | 60 | Mehmed Emin Ali Paşa | 1852-1871 | Dağılma | 5 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mehmed-emin-ali-pasa.md | | 61 | Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa | 1854-1861 | Dağılma | 3 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kibrisli-mehmed-emin-pasa.md | | 62 | Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa | 1859-1878 | Dağılma | 5 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mutercim-mehmed-rusdu-pasa.md | | 63 | Mehmed Fuad Paşa | 1861-1866 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mehmed-fuad-pasa.md | | 64 | Yusuf Kamil Paşa | 1863-1863 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/yusuf-kamil-pasa.md | | 65 | Mahmud Nedim Paşa | 1871-1876 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mahmud-nedim-pasa.md | | 66 | Mithat Paşa | 1872-1877 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/mithat-pasa.md | | 67 | Hüseyin Avni Paşa | 1874-1875 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/huseyin-avni-pasa.md | | 68 | Ahmed Vefik Paşa | 1878-1882 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/ahmed-vefik-pasa.md | | 69 | Küçük Mehmed Said Paşa | 1879-1912 | Dağılma | 9 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kucuk-mehmed-said-pasa.md | | 70 | Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa | 1885-1913 | Dağılma | 4 | https://com.com.tr/ansiklopedi/kibrisli-mehmed-kamil-pasa.md | | 71 | Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa | 1903-1908 | Dağılma | 1 | https://com.com.tr/ansiklopedi/avlonyali-mehmed-ferid-pasa.md | | 72 | Hüseyin Hilmi Paşa | 1909-1909 | Dağılma | 2 | https://com.com.tr/ansiklopedi/huseyin-hilmi-pasa.md | ## Dönemler - Kuruluş Dönemi: 1299-1453 - Yükselme Dönemi: 1453-1579 - Duraklama Dönemi: 1579-1699 - Gerileme Dönemi: 1699-1792 - Dağılma Dönemi: 1792-1922 ## Kısa özetler ### Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa, 1364-1387 yılları arasında I. Murad'ın veziri olan, Osmanlı'nın ilk kazaskeri ve Çandarlı ailesinin atasıdır. ### Çandarlı Ali Paşa Çandarlı Ali Paşa, 1387 ile 1406 yılları arasında I. Murad, Yıldırım Bayezid ve Emîr Süleyman Çelebi'nin vezîriâzamlığını yapan devlet adamıdır. ### Çandarlı İbrahim Paşa Çandarlı İbrahim Paşa, 1421 ile 1429 yılları arasında II. Murad'ın vezîriâzamlığını yapan, Kara Halil Hayreddin Paşa'nın küçük oğludur. ### Çandarlı Halil Paşa Çandarlı Halil Paşa, II. Murad ve Fatih Sultan Mehmed dönemlerinde vezîriâzamlık yapan, 1453 yılında idam edilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Zağanos Paşa Zağanos Paşa, Fatih Sultan Mehmed'in lalası olan, İstanbul kuşatmasında genel hücumu savunan ve fetihten sonra vezîriâzamlığa getirilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Veli Mahmud Paşa Veli Mahmud Paşa, Fatih Sultan Mehmed döneminde iki kez vezîriâzamlık yapan, Adnî mahlasıyla şiir yazan ve 1474 yılında idam edilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Rum Mehmed Paşa Rum Mehmed Paşa, Fatih Sultan Mehmed döneminde vezîriâzamlık yapan, Karaman harekâtını ve İstanbul'a iskân sürgününü yürüten Osmanlı devlet adamıdır. ### İshak Paşa İshak Paşa, Fatih Sultan Mehmed ve II. Bayezid dönemlerinde iki kez vezîriâzamlık yapan, İnegöl'deki külliyenin banisi Osmanlı devlet adamıdır. ### Gedik Ahmed Paşa Gedik Ahmed Paşa, Fatih Sultan Mehmed döneminde vezîriâzamlık yapan, Karaman, Kırım ve Otranto seferlerini yöneten ve 1482 yılında idam edilen Osmanlı komutanıdır. ### Karamani Mehmet Paşa Karamani Mehmet Paşa, Fatih Sultan Mehmed'in son vezîriâzamı, Fatih Kanunnâmesi'nin hazırlayıcısı ve Osmanlı tarihi yazan devlet adamıdır. ### Hersekzade Ahmed Paşa Hersekzade Ahmed Paşa, Hersek hanedanından gelen, II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde beş kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır. ### Hadım Ali Paşa Hadım Ali Paşa, 1501-1503 ile 1506-1511 yılları arasında II. Bayezid'in vezîriâzamlığını yapan ve Şahkulu isyanı sırasında ölen Osmanlı devlet adamıdır. ### Koca Mustafa Paşa Koca Mustafa Paşa, 1511-1512 yıllarında vezîriâzamlık yapan, İstanbul'da adını bir semte veren külliyenin banisi olan Osmanlı devlet adamıdır. ### Hadım Sinan Paşa Hadım Sinan Paşa, Yavuz Sultan Selim'in vezîriâzamlığını yapan ve 22 Ocak 1517 tarihinde Ridaniye Muharebesi'nde ölen Osmanlı devlet adamıdır. ### Piri Mehmed Paşa Piri Mehmed Paşa, 1518-1523 yılları arasında Yavuz Sultan Selim ile Kanuni Sultan Süleyman'ın vezîriâzamlığını yapan Osmanlı devlet adamıdır. ### Pargalı İbrahim Paşa Pargalı İbrahim Paşa, 1523-1536 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan, Mohaç ve Irakeyn seferlerini yöneten devlet adamıdır. ### Ayas Mehmed Paşa Ayas Mehmed Paşa, 1536-1539 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve görevi başındayken vebadan ölen devlet adamıdır. ### Lütfi Paşa Lütfi Paşa, 1539-1541 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan, Âsafnâme adlı siyasetnamenin yazarı devlet adamıdır. ### Damat Rüstem Paşa Damat Rüstem Paşa, Kanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan ile evlenen ve iki dönemde toplam on beş yıl sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır. ### Kara Ahmed Paşa Kara Ahmed Paşa, 1553-1555 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve divanda idam edilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Semiz Ali Paşa Semiz Ali Paşa, 1561-1565 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve görevi başındayken ölen Osmanlı devlet adamıdır. ### Sokollu Mehmed Paşa Sokollu Mehmed Paşa, 1565-1579 yılları arasında üç padişaha sadrazamlık yapan ve on dört yıl boyunca devlet yönetimini fiilen elinde tutan Osmanlı devlet adamıdır. ### Koca Sinan Paşa Koca Sinan Paşa, 1580 ile 1596 yılları arasında beş kez sadrazamlık yapan, Yemen ve Tunus seferlerini yöneten Osmanlı devlet adamıdır. ### Lala Mustafa Paşa Lala Mustafa Paşa, Kıbrıs fethinin serdarı olan, 1578 doğu seferini yöneten ve 1580 yılında sadaret makamına getirilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Özdemiroğlu Osman Paşa Özdemiroğlu Osman Paşa, doğu cephesinin serdarı olarak Şirvan ve Tebriz'i alan, 1584 ile 1585 yılları arasında sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır. ### Serdar Ferhad Paşa Serdar Ferhad Paşa, doğu cephesinin serdarı olarak 1590 barışını hazırlayan ve iki kez sadrazamlık yapan on altıncı yüzyıl Osmanlı devlet adamıdır. ### Yemişçi Hasan Paşa Yemişçi Hasan Paşa, 1601-1603 yıllarında III. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Macaristan cephesini yöneten ve azlinden sonra idam edilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Kuyucu Murad Paşa Kuyucu Murad Paşa, 1606-1611 yılları arasında I. Ahmed'in sadrazamlığını yapan ve Celâlî hareketlerini bastıran Osmanlı devlet adamıdır. ### Nasuh Paşa Nasuh Paşa, 1611-1614 yıllarında I. Ahmed'in sadrazamlığını yapan, Safevî Devleti ile barışı imzalayan ve azledildiği gün idam edilen Osmanlı devlet adamıdır. ### Öküz Mehmed Paşa Öküz Mehmed Paşa, 1614-1616 ve 1619 yıllarında iki kez sadrazamlık yapan, Mısır'da vergi düzenini değiştiren ve Ulukışla külliyesini yaptıran devlet adamıdır. ### Kemankeş Kara Mustafa Paşa Kemankeş Kara Mustafa Paşa, 1638-1644 yıllarında IV. Murad ve Sultan İbrahim'e sadrazamlık yapan, Kasr-ı Şirin Antlaşması'nı imzalayan devlet adamıdır. ### Hezarpare Ahmed Paşa Hezarpare Ahmed Paşa, 21 Eylül 1647 ile 7 Ağustos 1648 tarihleri arasında Sultan İbrahim'in son sadrazamlığını yapan ve ayaklanmada öldürülen devlet adamıdır. ### Melek Ahmed Paşa Melek Ahmed Paşa, 1650-1651 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Kaya Sultan'ın eşi ve Evliya Çelebi'nin akrabası olan Abaza asıllı veziriazamdır. ### Gürcü Mehmed Paşa Gürcü Mehmed Paşa, 1651-1652 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, seksen yaşını geçmiş olarak makama gelen Osmanlı devlet adamıdır. ### Tarhuncu Ahmed Paşa Tarhuncu Ahmed Paşa, 1652-1653 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan ve Osmanlı maliyesinde ilk bütçe denemesini yürüten devlet adamıdır. ### İpşir Mustafa Paşa İpşir Mustafa Paşa, 1654-1655 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Anadolu'da kuvvet toplayan paşalardan olup sadarette idam edilen veziriazamdır. ### Köprülü Mehmed Paşa Köprülü Mehmed Paşa, 1656-1661 yılları arasında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Köprülüler dönemini başlatan ve devlet düzenini yeniden kuran veziriazamdır. ### Köprülü Fazıl Ahmed Paşa Köprülü Fazıl Ahmed Paşa, 1661-1676 yılları arasında on beş yıl görev yapan, Girit'in fethini tamamlayan ve Kamaniçe'yi alan Osmanlı sadrazamıdır. ### Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 1676-1683 yılları arasında sadrazamlık yapan, Çehrin'i alan ve II. Viyana Kuşatması'nı yöneten Osmanlı devlet adamıdır. ### Köprülü Fazıl Mustafa Paşa Köprülü Fazıl Mustafa Paşa, 1689-1691 yıllarında sadrazamlık yapan, Belgrad'ı geri alan ve Salankamen Muharebesi'nde ölen Köprülü sadrazamıdır. ### Amcazade Hüseyin Paşa Amcazade Hüseyin Paşa, 1697-1702 yıllarında II. Mustafa'nın sadrazamlığını yapan ve Karlofça Antlaşması'nı imzalatan Köprülü ailesi üyesidir. ### Baltacı Mehmet Paşa Baltacı Mehmet Paşa, III. Ahmed döneminde iki kez sadrazamlık yapan, 1711 Prut seferini yöneten ve Prut Antlaşması'nı imzalayan devlet adamıdır. ### Çorlulu Ali Paşa Çorlulu Ali Paşa, III. Ahmed döneminde 1706 ile 1710 yılları arasında sadrazamlık yapan ve Çarşıkapı'daki külliyeyi yaptıran devlet adamıdır. ### Silahdar Damat Ali Paşa Silahdar Damat Ali Paşa, III. Ahmed döneminde 1713 ile 1716 arasında sadrazamlık yapan, Mora'yı geri alan ve Petervaradin'de ölen devlet adamıdır. ### Nevşehirli Damat İbrahim Paşa Nevşehirli Damat İbrahim Paşa, 1718-1730 yılları arasında III. Ahmed'in sadrazamı olarak Lale Devri adıyla anılan dönemi yöneten Osmanlı devlet adamıdır. ### Topal Osman Paşa Topal Osman Paşa, 1731-1732 yıllarında I. Mahmud'un sadrazamlığını yapan, 1733'te Bağdat kuşatmasını kaldıran ve Kerkük yakınında ölen veziriazamdır. ### Hekimoğlu Ali Paşa Hekimoğlu Ali Paşa, I. Mahmud ve III. Osman dönemlerinde üç kez sadrazamlık yapan, Bosna savunmasıyla tanınan Osmanlı devlet adamıdır. ### Koca Ragıp Paşa Koca Ragıp Paşa, 1757-1763 yılları arasında sadrazamlık yapan, Yedi Yıl Savaşları'nda tarafsızlığı koruyan şair ve kütüphane kurucusu devlet adamıdır. ### Muhsinzade Mehmed Paşa Muhsinzade Mehmed Paşa, 1765-1768 ve 1771-1774 yıllarında sadrazamlık yapan, Küçük Kaynarca Antlaşması'nı imzalayan Osmanlı devlet adamıdır. ### Halil Hamid Paşa Halil Hamid Paşa, 1782-1785 yılları arasında I. Abdülhamid'in sadrazamlığını yapan, ordu ve tersane düzenlemeleriyle bilinen Osmanlı devlet adamıdır. ### Koca Yusuf Paşa Koca Yusuf Paşa, 1786-1789 ve 1791-1792 yıllarında sadrazamlık yapan, Yaş Antlaşması'nı imzalayan Osmanlı devlet adamı ve serdar-ı ekremdir. ### Cezayirli Gazi Hasan Paşa Cezayirli Gazi Hasan Paşa, yaklaşık yirmi yıl kaptanıderyalık yapan, Çeşme'den sonra donanmayı yeniden kuran ve 1790 yılında sadrazamlığa getirilen devlet adamıdır. ### Alemdar Mustafa Paşa Alemdar Mustafa Paşa, 1808 yılında II. Mahmud'u tahta çıkaran, Sened-i İttifak'ı imzalatan ve üç buçuk ay sadrazamlık yapan Rusçuk ayanıdır. ### Mehmed Emin Rauf Paşa Mehmed Emin Rauf Paşa, II. Mahmud ve Sultan Abdülmecid dönemlerinde beş kez sadrazamlık yapan, toplam görev süresi on beş yılı bulan devlet adamıdır. ### Benderli Ali Paşa Benderli Ali Paşa, 1821 yılında dokuz gün fiilen sadrazamlık yapan ve Osmanlı tarihinde padişah iradesiyle idam edilen son sadrazam olarak bilinen devlet adamıdır. ### Topal İzzet Mehmed Paşa Topal İzzet Mehmed Paşa, Varna savunmasıyla tanınan, II. Mahmud ve Sultan Abdülmecid dönemlerinde iki kez sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. ### Reşid Mehmed Paşa Reşid Mehmed Paşa, II. Mahmud döneminde 1829 ile 1833 arasında sadrazamlık yapan, Konya Muharebesi'nde esir düşen Osmanlı devlet adamıdır. ### Koca Hüsrev Paşa Koca Hüsrev Paşa, Tanzimat Fermanı'nın ilan edildiği sırada sadrazam olan, yeni Osmanlı ordusunun kurucu seraskerliğini yapmış devlet adamıdır. ### Mustafa Reşid Paşa Mustafa Reşid Paşa, 3 Kasım 1839 tarihinde Tanzimat Fermanı'nı okuyan ve altı kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamı ve diplomatıdır. ### Mehmed Emin Ali Paşa Mehmed Emin Ali Paşa, 1852 ile 1871 yılları arasında beş kez sadrazamlık yapan, Islahat Fermanı'nı hazırlayan Tanzimat dönemi devlet adamıdır. ### Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa, Sultan Abdülmecid döneminde üç kez sadrazamlık yapan, Rumeli teftişiyle tanınan Tanzimat devlet adamıdır. ### Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa, 1859 ile 1878 arasında beş kez sadrazam, beş kez serasker olan ve 1876 olaylarında görev başında bulunan devlet adamıdır. ### Mehmed Fuad Paşa Mehmed Fuad Paşa, 1861 ile 1866 yılları arasında iki kez sadrazamlık yapan, Cebel-i Lübnan Nizamnamesi'ni hazırlayan Tanzimat dönemi devlet adamıdır. ### Yusuf Kamil Paşa Yusuf Kamil Paşa, 1863 yılında beş ay sadrazamlık yapan, Fenelon'un Telemak'ını Türkçeye çeviren ve Zeynep Kâmil Hastanesi'ni yaptıran devlet adamıdır. ### Mahmud Nedim Paşa Mahmud Nedim Paşa, Sultan Abdülaziz döneminde iki kez sadrazamlık yapan ve 1875 yılındaki borç kararnamesiyle anılan Osmanlı devlet adamıdır. ### Mithat Paşa Mithat Paşa, Tuna ve Bağdat valisi, 1876 yılında ilan edilen Kanun-i Esasi'yi hazırlayan komisyonun başkanı ve iki kez sadrazam olan Osmanlı devlet adamıdır. ### Hüseyin Avni Paşa Hüseyin Avni Paşa, Mekteb-i Harbiye'den yetişerek serasker ve sadrazam olan, 1876 yılında öldürülen Osmanlı asker ve devlet adamıdır. ### Ahmed Vefik Paşa Ahmed Vefik Paşa, ilk Meclis-i Mebusan'ın başkanlığını yapan, iki kez sadaret makamına getirilen, Molière çevirileriyle tanınan devlet adamıdır. ### Küçük Mehmed Said Paşa Küçük Mehmed Said Paşa, 1879 ile 1912 arasında dokuz kez sadaret makamına getirilen, II. Abdülhamid döneminin idari düzenlemelerini yürüten Osmanlı devlet adamıdır. ### Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa, 1885 ile 1913 arasında dört kez sadrazamlık yapan, son görevinden Bâbıâli Baskını ile ayrılan Osmanlı devlet adamıdır. ### Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa, Konya valiliğiyle tanınan ve 1903 ile 1908 arasında II. Abdülhamid döneminin son uzun sadaretini yürüten Osmanlı devlet adamıdır. ### Hüseyin Hilmi Paşa Hüseyin Hilmi Paşa, 1902-1908 arasındaki Rumeli umumi müfettişliğiyle tanınan ve 1909 yılında iki kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır. ## Sıkça sorulan sorular ### Sadrazam ne demektir, görevi neydi? Sadrazam, Osmanlı Devleti'nde padişahtan sonra gelen en yetkili devlet görevlisidir; veziriazam da denir. Padişahın mutlak vekili sayılır, mühr-i hümayunu taşır, divana başkanlık eder, seferde serdar-ı ekrem sıfatıyla orduyu yönetirdi. Makam 1320'lerde vezirlikten doğdu ve 1922'de saltanatın kaldırılmasına kadar sürdü. ### Osmanlı sadrazamları sırasıyla kimlerdir? Bu listede sadaret sırasıyla 72 sadrazamın maddesi vardır: Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (1364-1387), Çandarlı Ali Paşa (1387-1406), Çandarlı İbrahim Paşa (1421-1429), Çandarlı Halil Paşa (1439-1453), Zağanos Paşa (1453-1456), Veli Mahmud Paşa (1456-1474), Rum Mehmed Paşa (1466-1469), İshak Paşa (1469-1482), Gedik Ahmed Paşa (1474-1477), Karamani Mehmet Paşa (1477-1481), Hersekzade Ahmed Paşa (1497-1516), Hadım Ali Paşa (1501-1511), Koca Mustafa Paşa (1511-1512), Hadım Sinan Paşa (1515-1517), Piri Mehmed Paşa (1518-1523), Pargalı İbrahim Paşa (1523-1536), Ayas Mehmed Paşa (1536-1539), Lütfi Paşa (1539-1541), Damat Rüstem Paşa (1544-1561), Kara Ahmed Paşa (1553-1555), Semiz Ali Paşa (1561-1565), Sokollu Mehmed Paşa (1565-1579), Koca Sinan Paşa (1580-1596), Lala Mustafa Paşa (1580-1580), Özdemiroğlu Osman Paşa (1584-1585), Serdar Ferhad Paşa (1591-1595), Yemişçi Hasan Paşa (1601-1603), Kuyucu Murad Paşa (1606-1611), Nasuh Paşa (1611-1614), Öküz Mehmed Paşa (1614-1619), Kemankeş Kara Mustafa Paşa (1638-1644), Hezarpare Ahmed Paşa (1647-1648), Melek Ahmed Paşa (1650-1651), Gürcü Mehmed Paşa (1651-1652), Tarhuncu Ahmed Paşa (1652-1653), İpşir Mustafa Paşa (1654-1655), Köprülü Mehmed Paşa (1656-1661), Köprülü Fazıl Ahmed Paşa (1661-1676), Merzifonlu Kara Mustafa Paşa (1676-1683), Köprülü Fazıl Mustafa Paşa (1689-1691), Amcazade Hüseyin Paşa (1697-1702), Baltacı Mehmet Paşa (1704-1711), Çorlulu Ali Paşa (1706-1710), Silahdar Damat Ali Paşa (1713-1716), Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (1718-1730), Topal Osman Paşa (1731-1732), Hekimoğlu Ali Paşa (1732-1755), Koca Ragıp Paşa (1757-1763), Muhsinzade Mehmed Paşa (1765-1774), Halil Hamid Paşa (1782-1785), Koca Yusuf Paşa (1786-1792), Cezayirli Gazi Hasan Paşa (1789-1790), Alemdar Mustafa Paşa (1808-1808), Mehmed Emin Rauf Paşa (1815-1852), Benderli Ali Paşa (1821-1821), Topal İzzet Mehmed Paşa (1828-1842), Reşid Mehmed Paşa (1829-1833), Koca Hüsrev Paşa (1839-1840), Mustafa Reşid Paşa (1846-1858), Mehmed Emin Ali Paşa (1852-1871), Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (1854-1861), Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa (1859-1878), Mehmed Fuad Paşa (1861-1866), Yusuf Kamil Paşa (1863-1863), Mahmud Nedim Paşa (1871-1876), Mithat Paşa (1872-1877), Hüseyin Avni Paşa (1874-1875), Ahmed Vefik Paşa (1878-1882), Küçük Mehmed Said Paşa (1879-1912), Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (1885-1913), Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa (1903-1908), Hüseyin Hilmi Paşa (1909-1909). ### İlk Osmanlı sadrazamı kimdir? Bu listedeki en erken tarihli sadrazam Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dır; 1364 yılında makama geldi. Vezirlik makamının Osmanlı'da ilk kez Alâeddin Paşa ile kurulduğu, veziriazamlığın ise Çandarlı ailesiyle birlikte kurumsallaştığı kabul edilir. ### Son Osmanlı sadrazamı kimdir? Bu listedeki en geç tarihli madde Hüseyin Hilmi Paşa'dır (1909-1909). Sadrazamlık makamı 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla sona erdi; makamın yerini Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmetinin icra vekilleri heyeti aldı. ### En uzun süre görev yapan sadrazam kimdir? Bu listedeki en uzun sadaret Mehmed Emin Rauf Paşa'nındır: 1815-1852 arası, yaklaşık 37 yıl. Onu Küçük Mehmed Said Paşa (33 yıl) ve Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (28 yıl) izler. ### Birden çok kez sadrazam olan var mıdır? Vardır. Bu listedeki 27 isim makama birden çok kez geldi; en çok defa göreve gelen Küçük Mehmed Said Paşa'dır (9 kez). Azledilen bir sadrazamın yıllar sonra yeniden çağrılması Osmanlı yönetiminde olağan bir uygulamaydı. ### Sadrazamlar hangi dönemlere ayrılır? Bu sayfadaki liste sadrazamları göreve geldikleri yıla göre Osmanlı tarihinin beş dönemine ayırır: Kuruluş Dönemi (1299-1453, 4 madde); Yükselme Dönemi (1453-1579, 18 madde); Duraklama Dönemi (1579-1699, 19 madde); Gerileme Dönemi (1699-1792, 11 madde); Dağılma Dönemi (1792-1922, 20 madde). ### Mühr-i hümayun nedir? Mühr-i hümayun, padişahın adını taşıyan ve sadrazamlık makamının alameti sayılan mühürdür. Göreve gelen sadrazama padişah tarafından bizzat teslim edilir, azil kararında geri alınırdı. Mührün geri alınması sadaretin sona ermesi demekti; her sadrazam maddesinde mührün ne zaman verilip ne zaman geri alındığı ayrı bir bölümde anlatılır. ### Sadrazamların resimleri gerçek mi? Bu sayfadaki 72 portre Osmanlı minyatür üslubunda, her sadrazamın dönemine ait kıyafet ve tarihî tasvirlere göre hazırlanmış özgün çizimlerdir; belgesel fotoğraf değildir. On dokuzuncu yüzyıl devlet adamlarının gerçek fotoğrafları vardır, ancak bu sayfada üslup birliği için hepsi aynı teknikle çizilmiştir. ### Sadrazam ile vezir arasındaki fark nedir? Vezir, divanda görev yapan yüksek rütbeli devlet adamına verilen unvandır ve aynı anda birden çok vezir bulunurdu. Sadrazam ise vezirlerin birincisidir: veziriazam, yani "vezirlerin en büyüğü". Padişahın mührünü yalnızca o taşır, divanı yalnızca o toplar ve devletin bütün işlerinden padişaha karşı yalnızca o sorumludur. Son güncelleme: 6 Eylül 2026 [Canlı sayfa](https://com.com.tr/ansiklopedi/sadrazamlar) · [Ansiklopedi](https://com.com.tr/ansiklopedi.md) --- COM (https://com.com.tr) · AI: https://com.com.tr/llms.txt