# Semiz Ali Paşa

Osmanlıca: سميز علي پاشا

Semiz Ali Paşa, 1561-1565 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve görevi başındayken ölen Osmanlı devlet adamıdır.

Diğer adları: Kalın Ali Paşa, Ali Paşa

## Künye

| Alan | Değer |
| --- | --- |
| Doğum | bilinmiyor, Prača (İvraca), Bosna |
| Ölüm | 28 Haziran 1565, İstanbul (bir kısım kayıt 29 Haziran tarihini verir) (Hicri 28 Zilkade 972) |
| Görev | Sadrazam, 12 Temmuz 1561 - 28 Haziran 1565 (3 yıl 11 ay), tek dönem |
| Sıra | Kanuni Sultan Süleyman dönemi sadrazamı |
| Padişah | Kanuni Sultan Süleyman |
| Babası | bilinmiyor |
| Memleket | Prača (İvraca), Bosna |
| Defin | Eyüpsultan türbesi yanındaki türbesi, İstanbul |
| Unvan | Vezir-i azam, Mısır beylerbeyi, yeniçeri ağası, mîr-i alem |

## Giriş

Semiz Ali Paşa, Bosna'da Prača adlı yerleşimde doğdu ve 28 Haziran 1565 tarihinde İstanbul'da öldü. Doğum yılı kaynaklarda kesin biçimde verilmez. Devşirme usulüyle saraya alındı, Enderun'da yetişti ve saray hizmetinden başlayarak devletin en üst makamına yükseldi.

1545 yılında mîr-i alem, ertesi yıl yeniçeri ağası oldu. 1549 yılında vezirlik verilerek Mısır beylerbeyliğine tayin edildi ve bu görevde beş yıla yakın kaldı. İstanbul'a dönüşünde kubbealtı vezirleri arasına katıldı, Nahçıvan Seferi'ne katıldı ve ikinci vezirliğe yükseldi.

Damat Rüstem Paşa'nın 10 Temmuz 1561 tarihindeki ölümü üzerine sadrazamlığa getirildi. Tayin tarihi kaynakların büyük bölümünde 12 Temmuz 1561 olarak verilir. Yaklaşık dört yıl süren sadaretinde Habsburglarla sekiz yıllık bir barış antlaşması yapıldı, hanedan içindeki taht mücadelesi kapandı, 1563 yılındaki büyük su baskınının ardından İstanbul'un su yolları yeniden inşa edildi ve Malta seferi düzenlendi.

İri cüssesi sebebiyle Semiz ve Kalın lakaplarıyla anıldı. Kaynaklar onu nükteleriyle tanınan, hazırcevap bir devlet adamı olarak kaydeder. Görevi başındayken öldü ve Eyüp'e defnedildi. Yerine ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa getirildi; Osmanlı tarihinin en uzun süreli sadaretlerinden biri böylece başladı.

## Doğumu ve Kökeni

Semiz Ali Paşa, Bosna'da Prača adlı yerleşimde doğdu. Yerleşimin adı Osmanlı kaynaklarında İvraca biçiminde geçer. Saraybosna'nın doğusunda, Drina havzasına açılan dağlık bir bölgede bulunur.

Kökeni konusunda kaynaklar tam olarak birleşmez. Bir kısmı Hersek yöresinden geldiğini kaydeder, bir kısmı Hırvat bir aileden olduğunu belirtir. Ortak nokta, Bosna bölgesinden devşirme usulüyle alınmış olmasıdır.

Doğum yılı kaynaklarda kesin biçimde verilmez. Kayıtlarda geçen tek tek yıllar birbirini doğrulamadığı için bu maddede doğum yılı yazılmamıştır. Bilinen ilk görev tarihi 1545 yılıdır; devşirilmesinin 1520'li yıllara rastladığı belirtilir.

Ailesi hakkında bilgi yoktur. Devşirme kökenli devlet adamlarında görülen genel durum burada da geçerlidir: aile kayıtları saraya alınıştan sonra kesilir. Kaynaklar, saray hizmetine bir akrabasının aracılığıyla girdiğini kaydeder; bu ayrıntı, devşirilenlerin bir kısmının merkezde daha önce yerleşmiş hemşerileri ya da akrabaları bulunduğunu gösterir.

Bosna kökeni, dönemin sadrazam profilinde sık rastlanan bir özelliktir. Kendisinden önceki Damat Rüstem Paşa ve kendisinden sonraki Sokollu Mehmed Paşa da aynı bölgeden gelmişti. Üç ardışık sadrazamın aynı coğrafyadan çıkması, 16. yüzyıl ortasında devşirme uygulamasının Bosna'daki yoğunluğunu gösterir.

## Devşirilmesi ve Saray Hizmeti

Devşirme usulüyle İstanbul'a getirildi ve saray hizmetine alındı. Uygulama, Rumeli ve Anadolu'nun Hristiyan köylerinden belirli aralıklarla çocuk toplanmasına dayanıyordu; bu çocuklar Müslüman olarak yetiştirilir, dil ve gelenekleri öğrendikten sonra yeteneklerine göre saray okuluna ya da acemi ocağına ayrılırdı.

Enderun'da yetişti. Burada okuma yazma, din bilgisi, Arapça ve Farsça, hesap, binicilik, silah kullanımı ve saray adabı öğretilirdi. Öğrenciler aynı zamanda padişahın hizmetinde görev alarak devlet işlerini yakından görürdü. Eğitim, öğrencinin durumuna göre farklı odalarda yıllarca sürerdi.

Saray içindeki yükselişi düzenli bir çizgi izledi. Enderun odalarında ilerledikten sonra üst düzey saray görevlerine geçti. Bu dönemde edindiği yazışma ve protokol bilgisi, sonraki yıllarda elçilerle yürüttüğü görüşmelerde işine yaradı.

Devşirilmesinin 1520'li yıllara rastladığı belirtilir. Bu tarih, Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarına denk gelir. Saray hizmetine bir akrabasının aracılığıyla girdiği kaydedilir.

Eğitim ve yükselme çizgisi, aynı dönemin diğer sadrazamlarıyla karşılaştırıldığında saray tarafında ağırlık taşır. Kara Ahmed Paşa gibi doğrudan ocak yolundan gelen isimlerden farklı olarak, önce saray teşkilatının üst kademelerinde bulundu, askerî görevlere ve taşra idaresine sonra geçti. Bu birikim, sadareti sırasındaki diplomatik ağırlığını açıklayan başlıca etkendir.

## Mîr-i Alemlik ve Yeniçeri Ağalığı

1545 yılında mîr-i alemliğe getirildi. Mîr-i alem, padişaha ait sancakların, tuğların ve otağın korunmasından sorumlu görevliydi. Sefer sırasında ordunun sembollerinin taşınması ve otağın kurulması bu birime aitti. Makam, saray teşkilatının en kıdemli görevlerinden biri sayılırdı.

Ertesi yıl, 1546 yılında yeniçeri ağalığına getirildi. Yeniçeri ağası, kapıkulu piyadesinin başındaki komutandı ve doğrudan padişaha bağlı olarak çalışırdı. Ocağın disiplini, asker sevkiyatı ve İstanbul'un asayişi bu makamın sorumluluğundaydı.

Yeniçeri ağalığı, Osmanlı düzeninde beylerbeyliğe ve oradan vezirliğe açılan başlıca yollardan biriydi. Aynı yoldan geçen çok sayıda sadrazam vardır; Ayas Mehmed Paşa ve Kara Ahmed Paşa da ocağın başında bulunduktan sonra yükselmiştir.

Bu görevde üç yıl kaldı. Dönemin en dikkat çekici gelişmeleri batı cephesindeki duraklama ve doğu cephesindeki hazırlıklardı. 1547 yılında Habsburglarla yapılan antlaşma batıda geçici bir barış sağlamış, ordunun ağırlığı İran cephesine kaydırılmıştı.

Ocaktan ayrılışı, kariyerindeki en büyük sıçramayla oldu. 1549 yılında hem vezirlik rütbesi verildi hem de imparatorluğun en büyük ve en gelirli eyaletinin idaresi kendisine bırakıldı. Yeniçeri ağalığından doğrudan Mısır beylerbeyliğine geçmek, dönemin teamülünde olağan dışı bir yükseliş hızı sayılır.

## Mısır Beylerbeyliği

1549 yılında vezirlik verilerek Mısır beylerbeyliğine tayin edildi. Bu görevde beş yıla yakın kaldı. Mısır, Osmanlı eyaletleri içinde en yüksek geliri sağlayan birimdi ve idaresi ayrı bir düzene bağlıydı.

Eyaletin özelliği, tımar sistemi yerine salyaneli düzenle yönetilmesiydi. Gelirler doğrudan toplanır, yerel masraflar düşüldükten sonra kalan tutar her yıl hazineye gönderilirdi. Kahire'den İstanbul'a giden bu yıllık gönderim, merkezî hazinenin en büyük tek kalemlerinden biriydi.

Mısır beylerbeyi ayrıca Kızıldeniz ve Hicaz yönündeki işlerden sorumluydu. Süveyş tersanesi, Yemen cephesi, Hint Okyanusu'na gönderilen donanmalar ve hac yollarının güvenliği bu makamın gündemindeydi. Aynı yıllarda Yemen'de Osmanlı idaresi yerleştirilmeye çalışılıyor, Portekiz ile Hint Okyanusu'ndaki mücadele sürüyordu.

Kahire'deki görev, Memlük düzeninden devralınan yerel yapıların Osmanlı idaresiyle uyumlu biçimde işletilmesini gerektiriyordu. Eyalette güçlü yerel gruplar bulunuyordu ve idare, merkezle bu gruplar arasında denge kurmak zorundaydı.

Bu görev, kariyerinin idari bakımdan en yüklü dönemidir. Büyük bir bütçenin, uzak bir cephenin ve karmaşık bir yerel yapının aynı anda yönetilmesi, sonraki yıllarda divandaki ağırlığının temelini oluşturdu. Görevden döndüğünde artık vezirlik rütbesi taşıyan ve büyük bir eyaleti yönetmiş bir devlet adamıydı.

## Vezirlik ve Doğu Seferi

Mısır'dan dönüşünde kubbealtı vezirleri arasına katıldı. Kubbealtı vezirleri, Divan-ı Hümayun'da sadrazamın yanında oturan ve devlet işlerini onunla birlikte görüşen üyelerdi; kıdem sırasına göre ikinci, üçüncü ve dördüncü vezir diye anılırlardı.

1553 yılında başlayan Nahçıvan Seferi'ne katıldı. Bu harekât, Osmanlı ordusunun İran üzerine düzenlediği üçüncü büyük seferdir ve 1555 yılına kadar sürdü. Sefer sırasındaki kıdem derecesi kaynaklarda farklı verilir; bir kısmı üçüncü, bir kısmı ikinci vezir olduğunu kaydeder.

Seferin en çok tartışılan olayı, 6 Ekim 1553 tarihinde Ereğli yakınlarındaki ordugâhta Şehzade Mustafa'nın idam edilmesidir. Karar ordu içinde büyük tepki uyandırdı ve aynı gün sadrazam Damat Rüstem Paşa görevden alınarak yerine Kara Ahmed Paşa getirildi.

Sefer, 29 Mayıs 1555 tarihinde imzalanan Amasya Antlaşması ile sona erdi. Bu, Osmanlı ile İran arasındaki ilk resmî sınır düzenlemesidir. Kaynaklar, antlaşma görüşmelerinin yürütüldüğü dönemde Semiz Ali Paşa'nın ikinci vezirliğe yükseldiğini kaydeder.

Bundan sonraki altı yılı ikinci vezir olarak geçirdi. Bu dönem, Damat Rüstem Paşa'nın 29 Eylül 1555 tarihinde başlayan ikinci sadaretine denk gelir. İkinci vezirlik, sadrazamlığa giden yolda son basamaktı; makam boşaldığında teamül gereği ilk sırada bu makamdaki kişi bulunurdu.

## Sadrazamlığa Getirilişi

Damat Rüstem Paşa 10 Temmuz 1561 tarihinde İstanbul'da, sadrazamlık görevi başındayken öldü. Ölüm sebebi olarak kaynaklarda uzun süren bir hastalık gösterilir.

Mühr-i hümayun ikinci vezir Semiz Ali Paşa'ya verildi. Tayin tarihi kaynakların büyük bölümünde 12 Temmuz 1561 olarak kaydedilir; bir kısım kayıt tarihi selefinin ölüm gününe çeker. Atama, vezirlik sırasına uygundur ve kaynaklarda olağan dışı bir tartışma kaydedilmemiştir.

Göreve geldiğinde on altı yılı aşkın bir üst düzey görev geçmişi vardı: saray teşkilatında mîr-i alemlik, ocakta yeniçeri ağalığı, taşrada Mısır beylerbeyliği ve divanda vezirlik. Bu birikim, dört ayrı alanı birinci elden tanıyan bir yönetici profili oluşturuyordu.

Devraldığı tablo şöyleydi: doğuda Amasya Antlaşması ile sınır belirlenmiş ve savaş durmuştu; batıda Habsburglarla süren düşük yoğunluklu mücadele henüz bir metne bağlanmamıştı; hanedan içinde ise Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid arasındaki taht mücadelesi sürüyordu ve Bayezid İran'a sığınmış durumdaydı.

Sadaretinin çerçevesi bu üç meseleden çıktı. Batıda barışın metne bağlanması, hanedan içindeki mücadelenin kapatılması ve iç düzenin korunması, dört yıllık görev süresinin ana başlıklarıdır. Padişah yetmiş yaşına yaklaşmıştı ve seferlere bizzat çıkmıyordu; bu durum sadrazamın hareket alanını genişletti.

## Sadareti: İç Yönetim ve Divan Düzeni

Sadareti yaklaşık dört yıl sürdü ve bu süre boyunca büyük bir yapısal değişikliğe gidilmedi. Devlet gelirleri, selefi döneminde kurulan defter ve iltizam düzenine göre toplanmaya devam etti.

Yönetim üslubundaki değişiklik idari alanda değil, muamele tarzında görüldü. Selefinin döneminde sıkı bir denetim ve mesafeli bir tutum uygulanmıştı. Semiz Ali Paşa'nın döneminde bu tutum yumuşadı; kaynaklar özellikle yabancı elçilere ve taşradan gelen arzlara karşı daha esnek davranıldığını kaydeder.

Divan düzeni olağan biçimde işledi. Sadrazam divanın başındaydı; kubbe vezirleri, kazaskerler, defterdarlar ve nişancı üyeydi. Kararlar divanda görüşülür, ardından padişaha arz edilirdi. Padişahın divan toplantılarını kafes arkasından izlemesi uygulaması sürdü.

Dört yıllık dönemin en belirgin özelliği, büyük bir kara seferi düzenlenmemiş olmasıdır. Kanuni Sultan Süleyman döneminde bu ölçüde uzun bir sefersiz aralık az görülür. Doğu sınırı antlaşmayla kapanmış, batı sınırı ise 1562 yılında yapılan barışla düzene bağlanmıştı.

Sefersiz geçen bu yıllar, iç işlere ve imar faaliyetine ayrıldı. 1563 yılındaki su baskınının ardından İstanbul'un su yollarının yeniden inşası, Süleymaniye çevresindeki yapı programının sürdürülmesi ve taşradaki vakıf yatırımları bu döneme rastlar. Kaynaklar, sadaretini genel olarak sükûnetin korunduğu bir dönem olarak tarif eder.

## Avusturya ile Barış ve Elçilik İlişkileri

Sadaretinin en somut sonucu, Habsburglarla yapılan barış antlaşmasıdır. 1551 yılında yeniden başlayan Macaristan mücadelesi, aralıklı çatışmalarla on yılı aşkın süre devam etmişti.

Görüşmeler, uzun süredir İstanbul'da bulunan Habsburg elçisi Ogier Ghiselin de Busbecq ile yürütüldü. Busbecq 1554 yılından beri İstanbul'daydı ve iki devlet arasındaki yazışmayı sürdürüyordu. Görüşmeler sonunda varılan metin, elçinin Viyana'ya dönüşünün ardından 1562 yılında onaylandı.

Antlaşma sekiz yıllık bir barış öngörüyordu. Orta Macaristan Osmanlı idaresinde, kuzey ve batı Macaristan Habsburg idaresinde kaldı; Erdel üzerindeki Osmanlı üstünlüğü korundu. Metin, 1547 yılında yapılan düzenlemenin yenilenmiş biçimidir.

Kaynaklar, elçilere karşı tutumun bu dönemde belirgin biçimde yumuşadığını kaydeder. Selefinin döneminde Habsburg elçileri üzerinde uygulanan kısıtlamalar gevşetildi ve görüşme ortamı serbestleşti. Bu değişiklik, barışın sağlanmasında etkili sayılır.

Barışın devlete kazandırdığı şey zaman ve kaynaktı. Batı sınırının sekiz yıllığına güvenceye alınması, donanmanın Akdeniz'de serbest hareket etmesini mümkün kıldı. 1565 yılındaki Malta seferi, bu serbestliğin sonucudur. Antlaşma, 1566 yılında Zigetvar seferiyle bozuldu; sefer, Semiz Ali Paşa'nın ölümünden bir yıl sonra düzenlendi.

## Hanedan İçindeki Taht Meselesinin Kapanması

Sadareti başladığında hanedan içindeki taht mücadelesi henüz kapanmamıştı. Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid'in kuvvetleri 1559 yılında Konya yakınlarında çarpışmış, yenilen Bayezid oğullarıyla birlikte İran'a sığınmıştı.

Şah Tahmasb, şehzadeyi Kazvin'de kabul etmiş ve iadesi konusunda Osmanlı tarafıyla görüşmelere başlamıştı. Görüşmeler iki yıl sürdü ve karşılığında ödenecek meblağ ile sınır düzenlemeleri tartışıldı.

25 Eylül 1561 tarihinde Şehzade Bayezid ve oğulları Kazvin'de öldürüldü. Olay, Semiz Ali Paşa'nın sadaretinin üçüncü ayına denk gelir. Kararı padişah vermişti ve uygulama İran'a gönderilen görevliler eliyle yürütüldü.

Bu olayla birlikte hanedan içindeki taht meselesi kapandı. Şehzade Selim tek veliaht olarak kaldı ve 1566 yılında II. Selim adıyla tahta çıktı. Osmanlı tarihinde kardeşler arasındaki taht mücadelesinin bu ölçüde uzun ve karmaşık biçimde yürütüldüğü başka bir örnek azdır.

Meselenin kapanması, devletin iç siyasetinde bir istikrar dönemi başlattı. Sadrazamın bu süreçteki rolü, yazışmaların ve görüşmelerin yürütülmesiyle sınırlıdır; karar padişaha aitti. Kaynaklar, olayın ardından saray ile divan arasındaki ilişkinin sakinleştiğini ve yeni sadrazamın hanedan içi çekişmelerin dışında kalmasının görev süresini kolaylaştırdığını kaydeder.

## 1563 Su Baskını ve İstanbul'un Su Yolları

20 Eylül 1563 tarihinde İstanbul ve çevresinde büyük bir fırtına ve su baskını yaşandı. Kaynaklar, yağışın yirmi dört saat sürdüğünü ve derelerin taştığını kaydeder. Felaket, şehrin su tesislerine ağır zarar verdi.

En büyük hasar Kırkçeşme su yollarında oldu. Mimar Sinan'ın 1554 yılında başladığı ve 1563 yılında tamamladığı bu tesis, Belgrad ormanları çevresindeki kaynakları toplayıp şehre getiriyordu. Baskında Mağlova Kemeri ile Ayvat Kemeri tamamen yıkıldı; Uzun Kemer'in on altı gözü çöktü.

Yeniden inşa işi Mimar Sinan'a verildi. Mağlova Kemeri yeni bir sistemle yapıldı: ayaklar iki ayrı piramit biçiminde genişletilerek suyun basıncına karşı direnç artırıldı. Onarım ve yeniden inşa 1564 yılının sonbaharında tamamlandı.

Kırkçeşme tesisi, 55 kilometreye yakın uzunluğuyla dönemin en büyük su mühendisliği işlerinden biridir. Şehrin nüfusu 16. yüzyıl boyunca hızla artmıştı ve mevcut Bizans dönemi tesisleri yetersiz kalıyordu.

İşin sadrazam tarafından yürütülmesi, dönemin idari düzenine uygundur. Büyük imar işlerinde ödenek tahsisi, malzeme ve işçi temini, ilgili kadıların görevlendirilmesi divanın kararına bağlıydı. Kaynaklar, felaketin ardından su yollarının onarımı için gereken düzenlemelerin Semiz Ali Paşa'nın gözetiminde yapıldığını kaydeder. Tesis, sonraki yüzyıllar boyunca şehrin su ihtiyacının önemli bölümünü karşıladı.

## Akdeniz ve Malta Seferi

Sadareti, Osmanlı donanmasının Akdeniz'de üstün olduğu yıllara denk gelir. 1560 yılında Cerbe önlerinde kazanılan deniz zaferi Batı Akdeniz'deki üstünlüğü pekiştirmiş, Haçlı donanması ağır kayıp vermişti.

Batı sınırının 1562 antlaşmasıyla güvenceye alınması, donanmaya hareket serbestisi kazandırdı. Bu ortamda Malta adası üzerine bir sefer gündeme geldi. Ada, Sen Jan Şövalyeleri'nin elindeydi ve Osmanlı deniz ulaşımı için sürekli bir tehdit oluşturuyordu.

Kaynaklar, Semiz Ali Paşa'nın sefere karşı çıktığını ve harekâtın ikmal bakımından yürütülebilirliğini sorguladığını kaydeder. Malta, Osmanlı üslerinden uzaktı ve kuşatmanın uzun sürmesi halinde donanmanın ikmali güçleşecekti.

Sefer kararı yine de verildi. Donanma 18 Mayıs 1565 tarihinde ada önlerine ulaştı ve kuşatma başladı. Kuşatma aylarca sürdü, ada kalesi alınamadı ve donanma 11 Eylül 1565 tarihinde çekildi.

Sadrazam kuşatmanın sonucunu göremedi; 28 Haziran 1565 tarihinde, harekât devam ederken öldü. Seferin başarısızlıkla sonuçlanması, Akdeniz'deki Osmanlı ilerleyişinin sınırlarını gösterdi. Malta, sonraki yüzyıllar boyunca şövalyelerin elinde kaldı. Harekâtın kaynak tüketimi ve kayıpları, ertesi yıl düzenlenen Zigetvar seferinin hazırlıklarını da etkiledi.

## Sokollu Mehmed Paşa ile Divan Ortaklığı

Semiz Ali Paşa'nın sadareti sırasında ikinci vezirlik makamında Sokollu Mehmed Paşa bulundu. İkisi de Bosna kökenliydi ve ikisi de devşirme usulüyle saraya alınmıştı.

Sokollu Mehmed Paşa, kaptan-ı deryalık ve Rumeli beylerbeyliği görevlerinden sonra divana girmişti. Nahçıvan Seferi'ndeki hizmetiyle kubbealtı vezirleri arasına katılmış ve Rüstem Paşa'nın ölümüyle ikinci vezirliğe yükselmişti. Bu dört yıl, onun sadrazamlığa hazırlandığı dönemdir.

İkinci vezirin görevleri arasında dış yazışmaların hazırlanması ve sefer planlarının görüşülmesi bulunuyordu. Kaynaklar, Sokollu Mehmed Paşa'nın bu dönemde birinci derecede rol aldığını kaydeder. Sadrazamın ölümüyle makama geçişi bu sebeple bir kopuş değil kesintisiz bir devir oldu.

İki vezir, hanedan içindeki taht mücadelesinde aynı tarafta yer almıştı. Sokollu Mehmed Paşa, Şehzade Selim'in yanında bulunmuş ve bu tercih sonraki yıllardaki konumunu belirlemişti. Ayrıca padişahın torunu Esmehan Sultan ile evlenerek hanedanın yakın çevresine girmişti; evliliğin tarihi kaynaklarda 1561 ve 1562 olarak farklı verilir.

Divandaki bu ortaklık, iki farklı yönetim üslubunun aynı dönemde bulunmasını sağladı. Semiz Ali Paşa mevcut düzeni korumaya ve barışı sürdürmeye ağırlık verdi; ardından gelen sadaret ise geniş kapsamlı bir imar ve dış siyaset programıyla anıldı. Aradaki devir, on dört yıl sürecek bir sadaretin başlangıcı oldu.

## Hizmet Ettiği Padişah

Semiz Ali Paşa'nın bütün kariyeri Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatı içinde geçti. Devşirilmesinden ölümüne kadar tek bir padişaha hizmet etti.

Sadareti, padişahın saltanatının son yıllarına denk gelir. Kanuni Sultan Süleyman 1561 yılında altmışlı yaşlarının sonundaydı ve sağlığı bozulmuştu. Uzun süredir sefere bizzat çıkmıyordu; son büyük seferi 1553 yılında başlayan Nahçıvan harekâtıydı.

Padişahın seferlere çıkmaması, sadrazamın ve divanın yürütmedeki payını artırdı. Kararlar yine padişaha arz edilerek alınıyordu, ancak günlük idarenin ağırlığı divana kaymıştı. Bu durum, sonraki dönemde Sokollu Mehmed Paşa'nın kullanacağı geniş yetkilerin de zeminini hazırladı.

Saltanatın bu son evresinde hanedan içindeki taht meselesi kapandı ve veliahtlık sorunu ortadan kalktı. 1566 yılında padişahın Zigetvar önlerinde ölmesiyle tahta II. Selim geçti; devir, Sokollu Mehmed Paşa'nın idaresinde sorunsuz yürütüldü.

Semiz Ali Paşa bu devri göremedi. Yaklaşık dört yıllık sadareti, Kanuni Sultan Süleyman döneminin son sefersiz aralığıdır ve saltanatın kırk altı yılı içindeki en sakin dönemlerden biri sayılır. Padişahla ilişkisi hakkında ayrıntılı kayıt azdır; kaynaklar makamda hiç sarsılmadığını ve ölümüne kadar görevde kaldığını belirtir.

## Eserleri ve Vakıfları

Semiz Ali Paşa, Mimar Sinan'a çok sayıda yapı yaptırdı. Bunların en bilineni Edirne'deki Ali Paşa Çarşısı'dır. Kapalı çarşı biçimindeki yapı yaklaşık 300 metre uzunluğundadır ve tonozlu örtüsü kurşunla kaplıdır.

Çarşının iki ucunda ana kapı, kenarlarında dört tali giriş bulunur. Dükkân sayısı kaynaklarda farklı verilir: vakıf kayıtları 211 dükkân ile 25 oda kaydeder, dönemin gezginleri ise 360 ile 365 arasında rakam verir. Günümüzde ayakta olan dükkân sayısı 100 ile 110 arasındadır. Yapının 1568 ve 1569 yıllarında tamamlandığı belirtilir; bu tarih, banisinin ölümünden sonrasına denk gelir.

Çarşının geliri, Babaeski'deki hayratına vakfedilmişti. Osmanlı vakıf düzeninde bu usul yaygındı: bir şehirde kurulan gelir getirici yapı, başka bir yerdeki cami, medrese ya da imaretin masraflarını karşılardı.

Babaeski'de bir cami yaptırdı. Yapı Mimar Sinan'ın eseridir ve Semiz Ali Paşa Camii adıyla anılır. Kırklareli'ne bağlı olan bu ilçe, İstanbul ile Edirne arasındaki ana güzergâh üzerindeydi ve dönemin menzil noktalarından biriydi.

Çarşı, 19. yüzyılda önemini yitirdi. 1867 ve 1868 yıllarında, ardından 1947 yılında onarıldı; 1960'lı yıllardan itibaren yeniden canlandı. Bugün Edirne'nin en çok ziyaret edilen tarihî yapılarından biridir ve Osmanlı ticaret mimarisinin başlıca örnekleri arasında sayılır.

## Ölümü ve Defni

Semiz Ali Paşa 28 Haziran 1565 tarihinde İstanbul'da, sadrazamlık görevi başındayken öldü. Ölüm tarihi kaynakların bir kısmında 29 Haziran 1565 olarak verilir; hicrî karşılığı 30 Zilkade 972 olarak kaydedilmiştir.

Görevden alınmadan öldü. Osmanlı tarihinde makamda ölen sadrazam sayısı azdır; pek çok isim azledilmiş ya da idam edilmiştir. Kendisinden önceki iki sadrazamdan biri görevde ölmüş, diğeri divanda idam edilmişti.

Doğal yoldan ölmesi sebebiyle mal varlığına müsadere uygulanmadı. Serveti mirasçılarına ve kurduğu vakıflara intikal etti; Edirne'deki çarşının geliri, vakfiye şartlarına göre Babaeski'deki hayratının masraflarını karşılamaya devam etti.

Cenazesi Eyüp'e defnedildi. Türbesi, Eyüpsultan türbesinin büyük kapısı yanındaki yapının bahçesindedir. Aynı semtte dönemin başka devlet adamlarının türbeleri de bulunur; Ayas Mehmed Paşa'nın açık türbesi de buradadır.

Ölümü üzerine mühr-i hümayun ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa'ya verildi. Tayin 28 Haziran 1565 tarihinde yapıldı. Yeni sadrazam, on dört yıl üç ay on yedi gün kesintisiz görevde kaldı ve üç padişahın saltanatına hizmet etti; Osmanlı tarihinin en uzun süreli sadaretlerinden biri böylece başlamış oldu.

## Kişiliği ve Lakabı

Semiz lakabı, iri cüssesinden gelir. Kaynaklarda ayrıca Kalın lakabıyla da anılır. Aynı kayıtlar, cüssesinin taşınmasında güçlük çekildiğini aktarır.

Osmanlı tarih yazımında bu tür lakaplar, aynı adı taşıyan devlet adamlarını ayırt etmek için kullanılırdı. Yalnızca 16. yüzyılda Ali Paşa adını taşıyan birden çok vezir görev yapmıştır; lakap, kayıtlarda karışıklığı önlerdi.

Kaynaklar onu nükteleriyle tanınan, hazırcevap bir devlet adamı olarak kaydeder. Dönem yazarları, sözlerinin İstanbul'da geniş bir çevrede dolaştığını belirtir. Bu nüktelerin metinleri güvenilir biçimde kayda geçmediği için maddede alıntı yapılmamıştır.

Yönetim üslubu, selefininkinden belirgin biçimde farklıydı. Damat Rüstem Paşa sıkı denetim ve mesafeli tutumla anılırken, Semiz Ali Paşa'nın döneminde muamele yumuşadı. Bu değişiklik özellikle yabancı elçilerle ilişkilerde görüldü ve barış görüşmelerinin sonuç vermesinde etkili sayıldı.

Hakkındaki değerlendirmelerin ortak yanı, sadaretini sükûnetin korunduğu bir dönem olarak tarif etmeleridir. Büyük bir sefer düzenlenmedi, iç düzende sarsıntı yaşanmadı ve makamda hiç sarsılmadan dört yıl kaldı. Kaynaklar bu istikrarı, hem kişiliğine hem de dönemin şartlarına bağlar. Damat sıfatı taşımadı ve hanedanla evlilik yoluyla kurulmuş bir bağı olmadı; makama yalnızca kıdem ve vezirlik sırası teamülüyle geldi.

## Mirası ve Tarihteki Yeri

Semiz Ali Paşa'nın sadareti, Kanuni Sultan Süleyman döneminin son dört yıllık sakin aralığıdır. Kendisinden önceki on beş yıl uzun seferler, hanedan içi mücadeleler ve iki sadrazam idamıyla geçmişti; kendisinden sonraki dönem ise on dört yıl sürecek tek bir sadaretle anılır. Arada kalan bu dört yıl, iki uzun dönemin arasındaki geçiş halkasıdır.

Siyasi mirası 1562 barışıdır. Habsburglarla yapılan sekiz yıllık antlaşma, batı sınırını düzene bağladı ve devlete Akdeniz'e yönelme imkânı verdi. Antlaşmanın sağladığı serbestlik, Malta seferinin düzenlenmesini mümkün kıldı; seferin sonucu ise Osmanlı ilerleyişinin sınırlarını gösterdi.

İdari mirası, İstanbul'un su yollarının yeniden kurulmasıdır. 1563 yılındaki felaketten sonra Kırkçeşme tesisinin onarılması, şehrin su ihtiyacının sonraki yüzyıllar boyunca karşılanmasını sağladı. Mağlova Kemeri, yeniden yapılmış biçimiyle Mimar Sinan'ın mühendislik işleri arasında en çok incelenen yapılardan biridir.

Mimari mirası Trakya'dadır. Edirne'deki çarşı ve Babaeski'deki cami, Mimar Sinan'ın eserleridir ve ikisi de ayaktadır. Çarşı, Osmanlı ticaret mimarisinin en büyük örnekleri arasında sayılır ve bugün de aynı işlevle kullanılmaktadır.

Osmanlı tarih yazımında adı, öncesindeki ve sonrasındaki iki uzun süreli sadrazamın gölgesinde kalmıştır. Buna karşılık dönemin kaynakları onu ayrı bir yerde tutar: nükteleriyle anılan, elçilerle iyi geçinen ve görev süresini sarsıntısız tamamlayan bir devlet adamı olarak kaydedilir.

## Aynı Yıllarda Dünya

1561: Livonya Devleti dağıldı; Baltık kıyısındaki topraklar komşu devletler arasında paylaşıldı.

1562: Fransa'da din savaşları başladı; ülke otuz yılı aşkın bir iç çatışma dönemine girdi.

1563: Trento Konsili sona erdi; Katolik Kilisesi'nin Reform'a karşı düzenlemeleri tamamlandı.

1563: Londra'da büyük bir veba salgını görüldü.

1564: İtalyan heykeltıraş ve mimar Michelangelo Roma'da öldü.

1564: Kutsal Roma imparatoru I. Ferdinand öldü; yerine oğlu II. Maximilian geçti.

1564: İngiliz şair ve oyun yazarı William Shakespeare doğdu.

1565: İspanyollar Florida'da Saint Augustine yerleşimini kurdu.

## Kronoloji (26 olay)

| Tarih | Olay |
| --- | --- |
| 1520 | Kanuni Sultan Süleyman tahta çıktı; devşirilmesinin bu yılların başına rastladığı belirtilir. (dönüm noktası) |
| 1545 | Mîr-i alemliğe getirildi. Kaynaklarda geçen ilk kesin görev tarihidir. (dönüm noktası) |
| 1546 | Yeniçeri ağalığına getirildi. (dönüm noktası) |
| 1547 | Habsburglarla İstanbul Antlaşması yapıldı; batı cephesinde geçici bir barış sağlandı. (dönüm noktası) |
| 1549 | Vezirlik verilerek Mısır beylerbeyliğine tayin edildi. (dönüm noktası) |
| 1551 | Habsburglarla Macaristan üzerindeki mücadele yeniden başladı; on bir yıl sürdü. (dönüm noktası) |
| 1553 | İstanbul'a dönüşünde kubbealtı vezirleri arasına katıldı ve Nahçıvan Seferi'ne katıldı. (dönüm noktası) |
| 6 Ekim 1553 | Şehzade Mustafa ordugâhta idam edildi; Damat Rüstem Paşa azledilerek yerine Kara Ahmed Paşa getirildi. (dönüm noktası) |
| 29 Mayıs 1555 | Amasya Antlaşması imzalandı; görüşmelerin yürütüldüğü dönemde ikinci vezirliğe yükseldiği kaydedilir. (dönüm noktası) |
| 29 Eylül 1555 | Kara Ahmed Paşa divanda idam edildi; Damat Rüstem Paşa ikinci kez sadrazam oldu. (dönüm noktası) |
| 1559 | Şehzade Selim ile Şehzade Bayezid'in kuvvetleri Konya yakınlarında çarpıştı; Bayezid İran'a sığındı. (dönüm noktası) |
| 1560 | Cerbe önlerinde kazanılan deniz zaferi Batı Akdeniz'deki Osmanlı üstünlüğünü pekiştirdi. (dönüm noktası) |
| 10 Temmuz 1561 | Damat Rüstem Paşa sadrazamlık görevi başındayken öldü. (dönüm noktası) |
| 12 Temmuz 1561 | Sadrazamlığa getirildi. Tarih kaynakların büyük bölümünde bu gün olarak verilir. (dönüm noktası) |
| 25 Eylül 1561 | Şehzade Bayezid ve oğulları Kazvin'de öldürüldü; hanedan içindeki taht meselesi kapandı. (dönüm noktası) |
| 1562 | Habsburglarla sekiz yıllık barış antlaşması yapıldı; görüşmeler elçi Busbecq ile yürütüldü. (dönüm noktası) |
| 1562 | Busbecq sekiz yıla yakın süren elçilik görevini tamamlayarak Viyana'ya döndü. (dönüm noktası) |
| 20 Eylül 1563 | İstanbul ve çevresinde büyük bir fırtına ve su baskını yaşandı; Kırkçeşme su yolları ağır hasar gördü. (dönüm noktası) |
| 1563 | Mağlova ve Ayvat kemerleri yıkıldı, Uzun Kemer'in on altı gözü çöktü. (dönüm noktası) |
| 1564 | Su yollarının yeniden inşası tamamlandı; Mağlova Kemeri yeni bir ayak sistemiyle yapıldı. (dönüm noktası) |
| 18 Mayıs 1565 | Osmanlı donanması Malta önlerine ulaştı ve kuşatma başladı. (dönüm noktası) |
| 28 Haziran 1565 | İstanbul'da, sadrazamlık görevi başındayken öldü; Eyüp'e defnedildi. Bir kısım kayıt 29 Haziran tarihini gösterir. (dönüm noktası) |
| 28 Haziran 1565 | Mühr-i hümayun ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa'ya verildi. (dönüm noktası) |
| 11 Eylül 1565 | Malta Kuşatması sonuç vermeden kaldırıldı; donanma geri çekildi. (dönüm noktası) |
| 7 Eylül 1566 | Kanuni Sultan Süleyman Zigetvar önlerinde öldü; tahta II. Selim geçti. (dönüm noktası) |
| 1568 | Edirne'deki Ali Paşa Çarşısı'nın tamamlandığı yıllardan biridir; kaynaklarda 1569 yılı da verilir. (dönüm noktası) |

## Savaşlar ve seferler (2)

Aşağıdaki tablo Semiz Ali Paşa döneminde yapılan savaş ve seferleri yıl sırasıyla verir.

| Yıl | Savaş veya sefer | Taraf | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- |
| 1553 | Nahçıvan Seferi | Safevi Devleti | Amasya Antlaşması ile sonuçlandı; Kubbealtı veziri sıfatıyla sefere katıldı |
| 1565 | Malta Kuşatması | Sen Jan Şövalyeleri | Kuşatma sonuç vermeden kaldırıldı; Kaynaklar sefere karşı çıktığını ve ikmal bakımından yürütülebilirliğini sorguladığını kaydeder; kuşatma sürerken öldü |

## Antlaşmalar (1)

| Yıl | Antlaşma | Taraf | Not |
| --- | --- | --- | --- |
| 1562 | Habsburglarla barış antlaşması | Kutsal Roma İmparatorluğu ve Habsburg Avusturyası | Sekiz yıllık barış öngörüyordu; orta Macaristan Osmanlı, kuzey ve batı Macaristan Habsburg idaresinde kaldı. Görüşmeler elçi Ogier Ghiselin de Busbecq ile yürütüldü ve metin elçinin dönüşünün ardından Viyana'da onaylandı |

## Sadaret dönemleri (1)

Aşağıdaki tablo Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlık dönemlerini başlangıç ve bitiş tarihi, hizmet ettiği padişah ve görev süresiyle verir.

| Başlangıç | Bitiş | Padişah | Süre | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 12 Temmuz 1561 | 28 Haziran 1565 | Kanuni Sultan Süleyman | 3 yıl 11 ay | Damat Rüstem Paşa'nın ölümü üzerine göreve geldi; görevi başındayken öldü ve mühür ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa'ya verildi. Tayin ve ölüm tarihleri kaynaklarda bir gün farkla da kaydedilir |

## Hizmet ettiği padişahlar (1)

| Padişah | Saltanat | Not |
| --- | --- | --- |
| Kanuni Sultan Süleyman | 1520-1566 | Devşirilmesinden ölümüne kadar tek padişahı oldu; bütün görevlerini bu saltanatta üstlendi |

## Mühr-i hümayun

Sadrazamlığın alameti olan mühr-i hümayun, Damat Rüstem Paşa'nın 10 Temmuz 1561 tarihindeki ölümü üzerine ikinci vezir sıfatıyla Semiz Ali Paşa'ya verildi; kaynakların büyük bölümü tayin tarihini 12 Temmuz 1561 olarak kaydeder. Mühür yaklaşık dört yıl kendisinde kaldı ve hiçbir azil kararıyla geri alınmadı; 28 Haziran 1565 tarihindeki ölümünün ardından ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa'ya teslim edildi.

## Eserleri (3)

| Eser | Tür | Yıl | Yer | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ali Paşa Çarşısı | kapalı çarşı | 1568-1569 | Edirne | Mimar Sinan'ın eseri; yaklaşık 300 metre uzunluğunda, tonozlu ve kurşun kaplı. Vakıf kayıtları 211 dükkân ile 25 oda, dönem gezginleri 360 ile 365 arasında rakam verir. Geliri Babaeski'deki hayratına vakfedildi |
| Semiz Ali Paşa Camii | cami | 16. yüzyıl ortası | Babaeski, Kırklareli | Mimar Sinan'ın eseridir; İstanbul ile Edirne arasındaki ana güzergâh üzerindeki menzil noktalarından birinde bulunur |
| Semiz Ali Paşa Türbesi | türbe | 1565 | Eyüp, İstanbul | Eyüpsultan türbesinin büyük kapısı yanındaki yapının bahçesindedir |

## Çağdaşları

| Kişi | Rol | Yıllar | Not |
| --- | --- | --- | --- |
| Kanuni Sultan Süleyman | Osmanlı padişahı | 1520-1566 | Devşirilmesinden ölümüne kadar tek hizmet ettiği padişahtır |
| Damat Rüstem Paşa | Sadrazam | 1544-1553 ve 1555-1561 | Selefidir; ölümü üzerine sadrazamlığa getirildi |
| Sokollu Mehmed Paşa | Sadrazam | 1565-1579 | Halefidir; sadareti boyunca ikinci vezirlik makamında bulundu |
| Kara Ahmed Paşa | Sadrazam | 1553-1555 | Nahçıvan Seferi sırasında sadrazamdı; 1555 yılında divanda idam edildi |
| Ogier Ghiselin de Busbecq | Habsburg elçisi | 1554-1562 | 1562 barış antlaşmasının görüşmelerini yürüten karşı taraf elçisidir |
| Mimar Sinan | Mimarbaşı | 1539-1588 | Edirne'deki çarşının ve Babaeski'deki caminin mimarıdır; su yollarını da o yeniden inşa etti |
| Şehzade Selim | Şehzade, sonra padişah | 1566-1574 | Taht mücadelesinin galibi; 1566 yılında II. Selim adıyla tahta çıktı |
| Şehzade Bayezid | Şehzade | ö. 1561 | İran'a sığındı ve 25 Eylül 1561 tarihinde Kazvin'de öldürüldü |
| Şah Tahmasb | Safevi şahı | 1524-1576 | Şehzade Bayezid'i kabul eden ve iade görüşmelerini yürüten hükümdardır |
| I. Ferdinand | Kutsal Roma imparatoru | 1558-1564 | 1562 barış antlaşmasının karşı tarafıdır |

## İlkler ve enler

- **Kanuni Sultan Süleyman döneminin son sefersiz uzun aralığı** 1561-1565
- **Habsburglarla sekiz yıllık süre öngören barış antlaşmasının yapılması** 1562
- **1563 su baskınından sonra Kırkçeşme su yollarının yeniden inşası** 1564
- **Osmanlı donanmasının Malta üzerine düzenlediği ilk büyük kuşatma harekâtı** 1565
- **Yeniçeri ağalığından doğrudan Mısır beylerbeyliğine geçen az sayıdaki isimden biri** 1549

## Aile ağacı

- Babası:  (Kaynaklarda adı geçmiyor)
- Annesi:  (Kaynaklarda adı geçmiyor)

## Yanlış bilinenler

- Yanlış: Semiz Ali Paşa'nın doğum yılı kesin olarak bilinir.
  Doğru: Kayıtlarda geçen tek tek yıllar birbirini doğrulamaz. Bilinen ilk kesin görev tarihi 1545 yılıdır; devşirilmesinin 1520'li yıllara rastladığı belirtilir. Bu maddede doğum yılı yazılmamıştır.
- Yanlış: Sadrazamlıktan azledilerek görevden ayrıldı.
  Doğru: Hiç azledilmedi. 28 Haziran 1565 tarihinde, sadrazamlık görevi başındayken öldü. Mühr-i hümayun ölümünden sonra ikinci vezir Sokollu Mehmed Paşa'ya verildi.
- Yanlış: Malta seferi Semiz Ali Paşa'nın kararıydı.
  Doğru: Kaynaklar sefere karşı çıktığını ve harekâtın ikmal bakımından yürütülebilirliğini sorguladığını kaydeder. Sefer kararı buna rağmen verildi ve donanma 18 Mayıs 1565 tarihinde ada önlerine ulaştı. Sadrazam, kuşatma sürerken öldü ve sonucu göremedi.
- Yanlış: Edirne'deki Ali Paşa Çarşısı'nı kendisi görüp açtı.
  Doğru: Yapının 1568 ve 1569 yıllarında tamamlandığı belirtilir; bu tarih banisinin ölümünden sonrasına denk gelir. Çarşının geliri, vakfiye şartlarına göre Babaeski'deki hayratının masraflarını karşılamak üzere ayrılmıştı.
- Yanlış: 1562 antlaşması Macaristan meselesini tamamen çözdü.
  Doğru: Antlaşma sekiz yıllık bir barış öngörüyordu ve mevcut sınırları teyit ediyordu. Düzen, 1566 yılında Zigetvar seferiyle bozuldu; sefer, Semiz Ali Paşa'nın ölümünden bir yıl sonra düzenlendi.
- Yanlış: Nüktelerinin metinleri kayıtlıdır ve kendisine ait olduğu kesindir.
  Doğru: Kaynaklar nükteleriyle tanındığını ve sözlerinin geniş bir çevrede dolaştığını kaydeder, ancak bu sözlerin metinleri güvenilir biçimde kayda geçmemiştir. Bu sebeple maddede kendisine atfedilen alıntı bulunmaz.

## Sıkça sorulan sorular

### Semiz Ali Paşa ne zaman sadrazam oldu?

Damat Rüstem Paşa'nın 10 Temmuz 1561 tarihindeki ölümü üzerine göreve getirildi. Tayin tarihi kaynakların büyük bölümünde 12 Temmuz 1561 olarak verilir; bir kısım kayıt tarihi selefinin ölüm gününe çeker. Atama vezirlik sırasına uygundur.

### Semiz Ali Paşa kaç yıl sadrazamlık yaptı?

Yaklaşık dört yıl görev yaptı. Sadareti 1561 yılının temmuz ayında başladı ve 28 Haziran 1565 tarihindeki ölümüyle sona erdi. Tek dönem görev yaptı ve hiç azledilmedi.

### Semiz Ali Paşa'ya neden Semiz denir?

Lakap, iri cüssesinden gelir. Kaynaklarda ayrıca Kalın lakabıyla da anılır ve cüssesinin taşınmasında güçlük çekildiği aktarılır. Osmanlı tarih yazımında bu tür lakaplar, aynı adı taşıyan devlet adamlarını ayırt etmek için kullanılırdı.

### Semiz Ali Paşa nereli ve hangi kökenden gelir?

Bosna'da Prača adlı yerleşimde doğdu; yerleşimin adı Osmanlı kaynaklarında İvraca biçiminde geçer. Kökeni konusunda kaynaklar ayrışır: bir kısmı Hersek yöresinden geldiğini, bir kısmı Hırvat bir aileden olduğunu kaydeder. Doğum yılı kesin olarak bilinmez.

### Semiz Ali Paşa sadrazam olmadan önce hangi görevlerde bulundu?

1545 yılında mîr-i alem, 1546 yılında yeniçeri ağası oldu. 1549 yılında vezirlik verilerek Mısır beylerbeyliğine tayin edildi ve bu görevde beş yıla yakın kaldı. Dönüşünde kubbealtı vezirleri arasına katıldı ve ikinci vezirliğe yükseldi.

### Semiz Ali Paşa döneminde Avusturya ile hangi antlaşma yapıldı?

1562 yılında Habsburglarla sekiz yıllık bir barış antlaşması yapıldı. Görüşmeler, uzun süredir İstanbul'da bulunan elçi Ogier Ghiselin de Busbecq ile yürütüldü ve metin elçinin Viyana'ya dönüşünün ardından onaylandı. Orta Macaristan Osmanlı, kuzey ve batı Macaristan Habsburg idaresinde kaldı.

### 1563 yılındaki su baskınında ne oldu?

20 Eylül 1563 tarihinde İstanbul ve çevresinde yirmi dört saat süren bir fırtına ve su baskını yaşandı. Kırkçeşme su yolları ağır hasar gördü: Mağlova ve Ayvat kemerleri yıkıldı, Uzun Kemer'in on altı gözü çöktü. Yeniden inşa Mimar Sinan'a verildi ve 1564 yılında tamamlandı.

### Semiz Ali Paşa Malta seferine karşı mıydı?

Kaynaklar sefere karşı çıktığını ve harekâtın ikmal bakımından yürütülebilirliğini sorguladığını kaydeder. Malta, Osmanlı üslerinden uzaktı. Sefer kararı yine de verildi; donanma 18 Mayıs 1565 tarihinde ada önlerine ulaştı ve kuşatma 11 Eylül 1565 tarihinde sonuç vermeden kaldırıldı.

### Semiz Ali Paşa ne zaman ve nerede öldü?

28 Haziran 1565 tarihinde İstanbul'da, sadrazamlık görevi başındayken öldü. Bir kısım kayıt tarihi 29 Haziran olarak verir. Cenazesi Eyüp'e defnedildi; türbesi Eyüpsultan türbesinin büyük kapısı yanındaki yapının bahçesindedir.

### Semiz Ali Paşa'nın yerine kim sadrazam oldu?

İkinci vezir Sokollu Mehmed Paşa, 28 Haziran 1565 tarihinde sadrazamlığa getirildi. On dört yıl üç ay on yedi gün kesintisiz görevde kaldı ve üç padişahın saltanatına hizmet etti. Osmanlı tarihinin en uzun süreli sadaretlerinden biridir.

### Semiz Ali Paşa hangi eserleri bıraktı?

En bilineni Edirne'deki Ali Paşa Çarşısı'dır; Mimar Sinan'ın eseridir ve yaklaşık 300 metre uzunluğundadır. Babaeski'de bir cami yaptırdı; çarşının geliri bu hayratına vakfedilmişti. Eyüp'teki türbesi de adına bağlı yapılar arasındadır.

### Şehzade Bayezid olayı Semiz Ali Paşa döneminde mi kapandı?

Evet, 25 Eylül 1561 tarihinde Şehzade Bayezid ve oğulları Kazvin'de öldürüldü. Olay, sadaretinin üçüncü ayına denk gelir. Bu olayla hanedan içindeki taht meselesi kapandı ve Şehzade Selim tek veliaht olarak kaldı.

### Semiz Ali Paşa'nın yönetim üslubu selefinden nasıl ayrılır?

Damat Rüstem Paşa sıkı denetim ve mesafeli tutumla anılır. Semiz Ali Paşa'nın döneminde muamele yumuşadı; bu değişiklik özellikle yabancı elçilerle ilişkilerde görüldü. Kaynaklar, elçiler üzerindeki kısıtlamaların gevşetilmesini barışın sağlanmasında etkili sayar.

### Semiz Ali Paşa damat sıfatı taşıdı mı?

Hayır. Hanedanla evlilik yoluyla kurulmuş bir bağı yoktur ve damat sıfatı taşımaz. Sadrazamlığa yalnızca kıdem ve vezirlik sırası teamülüyle geldi. Selefi Damat Rüstem Paşa ve halefi Sokollu Mehmed Paşa ise hanedan mensubu hanımlarla evlenmişti.

## İlgili sadrazamlar

- Önceki: [Kara Ahmed Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/kara-ahmed-pasa)
- Sonraki: [Sokollu Mehmed Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/sokollu-mehmed-pasa)
- Tüm liste: [Osmanlı Sadrazamları](https://com.com.tr/ansiklopedi/sadrazamlar.md)

## İlgili maddeler (8)

- [Kanuni Sultan Süleyman](https://com.com.tr/ansiklopedi/kanuni-sultan-suleyman.md)
- [Damat Rüstem Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/damat-rustem-pasa.md)
- [Sokollu Mehmed Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/sokollu-mehmed-pasa.md)
- [Kara Ahmed Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/kara-ahmed-pasa.md)
- [Ayas Mehmed Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/ayas-mehmed-pasa.md)
- [Pargalı İbrahim Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/pargali-ibrahim-pasa.md)
- [Lütfi Paşa](https://com.com.tr/ansiklopedi/lutfi-pasa.md)
- [II. Selim](https://com.com.tr/ansiklopedi/2-selim.md)

Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr), dönem vakayinameleri, Türkçe ve İngilizce Vikipedi; Wikidata: https://www.wikidata.org/wiki/Q4893443

Son güncelleme: 6 Eylül 2026

[Canlı sayfa](https://com.com.tr/ansiklopedi/semiz-ali-pasa) · [Ansiklopedi](https://com.com.tr/ansiklopedi.md)

---
COM (https://com.com.tr) · AI: https://com.com.tr/llms.txt