Aziz Sancar

Aziz Sancar, 8 Eylül 1946'da Mardin'in Savur ilçesinde, sekiz çocuklu bir çiftçi ailesinin yedinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Anne ve babası okuma yazma bilmemesine rağmen çocuklarının eğitimine büyük önem verdi. İlk ve orta öğrenimini Savur ve Mardin'de tamamladı; çocukluğunda futbola ilgi duydu ve kalecilik yaptı, hatta millî takım kampına çağrıldı ama bilime yönelmeyi seçti.

1963'te girdiği İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1969'da birincilikle bitirdi. İki yıl Savur'da hekimlik yaptıktan sonra moleküler biyolojiye ilgi duyarak 1971'de ABD'ye gitti. Dallas'taki Teksas Üniversitesi'nde, DNA'nın ışıkla onarımı üzerine çalışan Stanley Rupert'ın yanında 1977'de doktorasını tamamladı ve fotoliyaz enzimini klonlamayı başardı.

Sancar'ın asıl ünü, hücrelerin ultraviyole ışık ve kimyasallarla hasar gören DNA'yı nasıl onardığını moleküler düzeyde açıklamasından gelir. 'Nükleotit kesip çıkarma onarımı' (nucleotide excision repair) adı verilen mekanizmayı adım adım aydınlattı: hasarlı bölge tanınır, kesilir ve yerine doğru diziler yerleştirilir. Ayrıca fotoliyaz enziminin ışık enerjisini kullanarak DNA'yı nasıl onardığını gösterdi. Bu buluşlar kanser oluşumunun ve tedavisinin anlaşılmasında temel öneme sahiptir.

Sancar, DNA onarımı ile biyolojik saat (sirkadiyen ritim) arasındaki ilişkiyi de araştırdı. Kriptokrom proteinlerinin hem ışık algılama hem de günlük ritmin düzenlenmesindeki rolünü inceledi; bu çalışmalar kemoterapinin günün hangi saatinde daha etkili olabileceği gibi pratik sorulara ışık tutar.

Aziz Sancar, 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü İsveçli Tomas Lindahl ve Amerikalı Paul Modrich ile paylaştı. Ödül, 'DNA onarımının mekanik incelemesi' gerekçesiyle verildi. Bu ödülle Sancar, bilim dallarında Nobel kazanan ilk Türk bilim insanı oldu ve Türkiye'de büyük yankı uyandırdı.

Kuzey Karolina Üniversitesi'nde (Chapel Hill) biyokimya ve biyofizik profesörü olan Sancar, eşi biyokimyacı Gwen Sancar ile birlikte Aziz & Gwen Sancar Vakfı'nı kurdu. Vakıf, ABD'deki Türk öğrencileri destekler ve Türk kültürünü tanıtır. Sancar, ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyesidir ve çalışmalarıyla dünya çapında binlerce bilimsel makalede referans gösterilir.