Osmanlı Padişahları

Osmanlı tahtına 1299 ile 1922 arasında toplam 36 padişah çıktı. İlk padişah Osman Gazi, son padişah Sultan Vahdettin'dir; hanedan 623 yıl boyunca kesintisiz aynı soydan, Osman Gazi'nin erkek soyundan geldi.

Saltanat sırasıyla Osmanlı padişahları şunlardır: 1. Osman Gazi (1299-1326), 2. Orhan Gazi (1326-1362), 3. Murad Hüdavendigar (1362-1389), 4. Yıldırım Bayezid (1389-1402), 5. Çelebi Mehmed (1413-1421), 6. II. Murad (1421-1451), 7. Fatih Sultan Mehmed (1444-1481), 8. II. Bayezid (1481-1512), 9. Yavuz Sultan Selim (1512-1520), 10. Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566), 11. II. Selim (1566-1574), 12. III. Murad (1574-1595), 13. III. Mehmed (1595-1603), 14. I. Ahmed (1603-1617), 15. I. Mustafa (1617-1623), 16. Genç Osman (1618-1622), 17. IV. Murad (1623-1640), 18. Sultan İbrahim (1640-1648), 19. IV. Mehmed (1648-1687), 20. II. Süleyman (1687-1691), 21. II. Ahmed (1691-1695), 22. II. Mustafa (1695-1703), 23. III. Ahmed (1703-1730), 24. I. Mahmud (1730-1754), 25. III. Osman (1754-1757), 26. III. Mustafa (1757-1774), 27. I. Abdülhamid (1774-1789), 28. III. Selim (1789-1807), 29. IV. Mustafa (1807-1808), 30. II. Mahmud (1808-1839), 31. Sultan Abdülmecid (1839-1861), 32. Sultan Abdülaziz (1861-1876), 33. V. Murad (1876-1876), 34. II. Abdülhamid (1876-1909), 35. Sultan Reşad (1909-1918), 36. Sultan Vahdettin (1918-1922).

İlk Osmanlı padişahı Osman Gazi'dir. 1299 yılında beyliğin başına geçti ve 1326 yılına kadar hüküm sürdü; devlet onun adıyla Osmanlı olarak anıldı.

Son Osmanlı padişahı Sultan Vahdettin'dir. 1918 yılında tahta çıktı; saltanat 1 Kasım 1922'de Türkiye Büyük Millet Meclisi kararıyla kaldırıldığında 1922 yılında saltanatı sona erdi.

En uzun süre tahtta kalan padişah Kanuni Sultan Süleyman'dir: 1520-1566 yılları arasında yaklaşık 45 yıl hüküm sürdü. Onu IV. Mehmed (39 yıl) ve Orhan Gazi (36 yıl) izler.

En kısa saltanat V. Murad'a aittir: 1876-1876 yılında yalnızca 93 gün tahtta kaldı. Ayrıntılı kronolojisi kendi maddesinde yıl yıl anlatılır.

En genç yaşta tahta çıkan padişah IV. Mehmed'dir; 1648 yılında 6 yaşındayken cülus etti. En ileri yaşta tahta çıkan padişah ise Sultan Reşad'dir (64 yaşında, 1909).

En uzun yaşayan padişah II. Abdülhamid'dir; 1842 yılında doğdu, 1918 yılında 75 yaşında öldü.

Osmanlı tarihi geleneksel olarak beş döneme ayrılır: Kuruluş Dönemi (1299-1453, 7 padişah); Yükselme Dönemi (1453-1579, 5 padişah); Duraklama Dönemi (1579-1699, 10 padişah); Gerileme Dönemi (1699-1792, 6 padişah); Dağılma Dönemi (1792-1922, 8 padişah). Bu sayfadaki liste padişahları tahta çıkış yılına göre bu beş dönem altında gruplar.

İstanbul'u 29 Mayıs 1453'te fetheden padişah Fatih Sultan Mehmed'dir. Fetih sırasında 21 yaşındaydı; şehir Bizans'ın son imparatoru XI. Konstantin'in ölümüyle Osmanlı başkenti oldu.

Halifeliği Osmanlı hanedanına taşıyan padişah Yavuz Sultan Selim'dir. 1517'deki Mısır seferiyle Memlük Devleti'ni ortadan kaldırdı; bundan sonra Osmanlı padişahları 1924'e kadar halife unvanını da taşıdı.

Osmanlı hanedanı Oğuz Türklerinin Kayı boyundandır. Boyun Söğüt ve Domaniç yöresine yerleşmesini Ertuğrul Gazi sağladı; oğlu Osman Gazi 1299'da bağımsız beyliği kurdu ve hanedana adını verdi.

Osmanlı padişahlarının künyelerinde geçen lakaplar şunlardır: Osman Gazi: Gazi, Kara Osman, Fahreddin; Orhan Gazi: Gazi, Şücaeddin, İhtiyareddin; Murad Hüdavendigar: Hüdavendigar, Gazi Hünkar, Şehit Hünkar; Yıldırım Bayezid: Yıldırım; Çelebi Mehmed: Çelebi, Kirişçi; II. Murad: Koca Murad, Gazi, Veli; Fatih Sultan Mehmed: Fatih, Ebü'l-Feth; II. Bayezid: Veli; Yavuz Sultan Selim: Yavuz; Kanuni Sultan Süleyman: Kanuni, Muhteşem; II. Selim: Sarı Selim; III. Mehmed: Eğri Fatihi; I. Mustafa: Deli (tarihsel yakıştırma); Genç Osman: Genç Osman; IV. Murad: Bağdat Fatihi, Gazi; Sultan İbrahim: Deli (tarihsel yakıştırma), Şehit; IV. Mehmed: Avcı; II. Süleyman: Gazi (1690 Belgrad fethi sonrası); II. Ahmed: Hafız; II. Mustafa: Gazi; III. Ahmed: Lale Devri padişahı; I. Mahmud: Gazi; III. Osman: Nuruosmaniye'nin banisi olarak anılır; III. Mustafa: Yenilikçi; I. Abdülhamid: Veli; IV. Mustafa: Dördüncü Mustafa; II. Mahmud: Adli; Sultan Abdülmecid: Tanzimat padişahı; Sultan Abdülaziz: Sultan Abdülaziz Han; II. Abdülhamid: Ulu Hakan, Kızıl Sultan; Sultan Reşad: Sultan Reşad; Sultan Vahdettin: Vahdettin. Lakapların çoğu sağlığında değil, sonraki yüzyıllarda tarihçiler tarafından verildi.

Osmanlı padişahlarının türbeleri üç yerde toplanır: Bursa (6 padişah: Osman Gazi, Orhan Gazi, Murad Hüdavendigar, Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmed, II. Murad); İstanbul (29 padişah: Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murad, III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa, Genç Osman, IV. Murad, Sultan İbrahim, IV. Mehmed, II. Süleyman, II. Ahmed, II. Mustafa, III. Ahmed, I. Mahmud, III. Osman, III. Mustafa, I. Abdülhamid, III. Selim, IV. Mustafa, II. Mahmud, Sultan Abdülmecid, Sultan Abdülaziz, V. Murad, II. Abdülhamid, Sultan Reşad); Şam (1 padişah: Sultan Vahdettin). İlk altı padişah Bursa'da, İstanbul'un fethinden sonrakiler İstanbul'da, son padişah Sultan Vahdettin ise Şam'da gömülüdür. Her maddenin künyesinde türbenin tam adı ve yeri yazar.

Osmanlı hanedanı tek bir erkek soyundan gelir: 36 padişahın hepsi Osman Gazi'nin torunudur ve taht 1299'dan 1922'ye kadar hiç başka bir aileye geçmemiştir. 1617'ye kadar taht babadan oğula, o tarihten sonra ekberiyet kuralıyla hanedanın en yaşlı erkeğine geçti. Her padişah maddesinde yedi kuşak ata şeridi, anne, baba, eşler, çocuklar ve kardeşleri gösteren aile ağacı bulunur.

Osmanlı padişahlarının eşleri çoğunlukla cariye kökenli haseki ve kadınefendilerdir; erken dönemde Bizans, Sırp ve Anadolu beyliklerinden siyasi evlilikler de yapıldı. En tanınmış eşler Kanuni'nin eşi Hürrem Sultan, I. Ahmed'in eşi Kösem Sultan, IV. Mehmed'in annesi Turhan Sultan ve II. Abdülhamid'in eşleridir. Her padişah maddesinin aile ağacında adı bilinen bütün eşler çocuklarıyla birlikte listelenir.

Bu sayfadaki 36 portre Osmanlı minyatür üslubunda, her padişahın dönemine ait kıyafet ve tarihî tasvirlere göre hazırlanmış özgün çizimlerdir. Gerçek portre geleneği Fatih Sultan Mehmed'in Bellini'ye yaptırdığı 1480 tarihli resimle başlar; 19. yüzyıl padişahlarının ise fotoğrafları vardır. Her maddede portrenin altında bu bilgi ayrıca belirtilir.

Osmanlı hükümdarları sırasıyla bey, gazi, hüdavendigar, sultan, han, padişah ve halife unvanlarını kullandı. Orhan Gazi 1337 kitabesinde ilk kez sultan, I. Murad hüdavendigar ve sultan-ı azam, Yıldırım Bayezid tuğrasında han unvanını aldı; halife unvanı 1517'de Yavuz Sultan Selim ile başladı. Tahta çıkış törenine cülus, kılıç kuşanma törenine ise taklid-i seyf denirdi.