COM Ansiklopedi · Bâbıâli
Sadrazamlar
صدر اعظملرÇandarlı Halil Paşa·Sokollu Mehmed Paşa·Köprülü Mehmed Paşa·Mithat Paşa
Padişahtan sonra devletin en yetkili adamı: mührü taşıyan, divanı toplayan ve orduyu sefere götüren 72 veziriazam. Her sayfada yıl yıl kronoloji, sadaret dönemleri, savaşlar, eserler ve sıkça sorulan sorular.
72Sadrazam
545Yıl makam tarihi
5Dönem
2351Kronoloji satırı
Kuruluş Dönemi1299 - 1453
Çandarlı ailesinin makamı kurumsallaştırdığı, veziriazamlığın uç beyliğinden devlet dairesine dönüştüğü dönem.
1364-1387Çandarlı Kara Halil Hayreddin PaşaKara Halil1364-1387 yılları arasında I. Murad'ın veziri olan, Osmanlı'nın ilk kazaskeri ve Çandarlı ailesinin atasıdır.
2 kez1387-1406Çandarlı Ali PaşaÇandarlızade Ali Paşa1387 ile 1406 yılları arasında I. Murad, Yıldırım Bayezid ve Emîr Süleyman Çelebi'nin vezîriâzamlığını yapan devlet adamıdır.
1421-1429Çandarlı İbrahim PaşaI. Çandarlı İbrahim Paşa1421 ile 1429 yılları arasında II. Murad'ın vezîriâzamlığını yapan, Kara Halil Hayreddin Paşa'nın küçük oğludur.
1439-1453Çandarlı Halil PaşaGenç Çandarlı Halil PaşaII. Murad ve Fatih Sultan Mehmed dönemlerinde vezîriâzamlık yapan, 1453 yılında idam edilen Osmanlı devlet adamıdır.Yükselme Dönemi1453 - 1579
Mührün en güçlü ellerde olduğu çağ: fetihleri yöneten, imparatorluğu üç kıtada idare eden sadrazamlar.
1453-1456Zağanos PaşaZağanos Mehmed PaşaFatih Sultan Mehmed'in lalası olan, İstanbul kuşatmasında genel hücumu savunan ve fetihten sonra vezîriâzamlığa getirilen Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1456-1474Veli Mahmud PaşaAdnîFatih Sultan Mehmed döneminde iki kez vezîriâzamlık yapan, Adnî mahlasıyla şiir yazan ve 1474 yılında idam edilen Osmanlı devlet adamıdır.
1466-1469Rum Mehmed PaşaRum Mehmet PaşaFatih Sultan Mehmed döneminde vezîriâzamlık yapan, Karaman harekâtını ve İstanbul'a iskân sürgününü yürüten Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1469-1482İshak Paşaİshak Paşa bin İbrahimFatih Sultan Mehmed ve II. Bayezid dönemlerinde iki kez vezîriâzamlık yapan, İnegöl'deki külliyenin banisi Osmanlı devlet adamıdır.
1474-1477Gedik Ahmed PaşaAhmed PaşaFatih Sultan Mehmed döneminde vezîriâzamlık yapan, Karaman, Kırım ve Otranto seferlerini yöneten ve 1482 yılında idam edilen Osmanlı komutanıdır.
1477-1481Karamani Mehmet PaşaKaramânî Mehmed PaşaFatih Sultan Mehmed'in son vezîriâzamı, Fatih Kanunnâmesi'nin hazırlayıcısı ve Osmanlı tarihi yazan devlet adamıdır.
5 kez1497-1516Hersekzade Ahmed PaşaHersekzâde Ahmed PaşaHersek hanedanından gelen, II. Bayezid ve Yavuz Sultan Selim dönemlerinde beş kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1501-1511Hadım Ali PaşaAtik Ali Paşa1501-1503 ile 1506-1511 yılları arasında II. Bayezid'in vezîriâzamlığını yapan ve Şahkulu isyanı sırasında ölen Osmanlı devlet adamıdır.
1511-1512Koca Mustafa PaşaMustafa Paşa1511-1512 yıllarında vezîriâzamlık yapan, İstanbul'da adını bir semte veren külliyenin banisi olan Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1515-1517Hadım Sinan PaşaSinan PaşaYavuz Sultan Selim'in vezîriâzamlığını yapan ve 22 Ocak 1517 tarihinde Ridaniye Muharebesi'nde ölen Osmanlı devlet adamıdır.
1518-1523Piri Mehmed PaşaPîrî Mehmed Paşa1518-1523 yılları arasında Yavuz Sultan Selim ile Kanuni Sultan Süleyman'ın vezîriâzamlığını yapan Osmanlı devlet adamıdır.
1523-1536Pargalı İbrahim PaşaMakbul İbrahim Paşa1523-1536 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan, Mohaç ve Irakeyn seferlerini yöneten devlet adamıdır.
1536-1539Ayas Mehmed PaşaAyas Paşa1536-1539 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve görevi başındayken vebadan ölen devlet adamıdır.
1539-1541Lütfi PaşaDamat Lütfi Paşa1539-1541 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan, Âsafnâme adlı siyasetnamenin yazarı devlet adamıdır.
2 kez1544-1561Damat Rüstem PaşaKehle-i İkbalKanuni Sultan Süleyman'ın kızı Mihrimah Sultan ile evlenen ve iki dönemde toplam on beş yıl sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır.
1553-1555Kara Ahmed PaşaGazi Ahmed Paşa1553-1555 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve divanda idam edilen Osmanlı devlet adamıdır.
1561-1565Semiz Ali PaşaKalın Ali Paşa1561-1565 yılları arasında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamlığını yapan ve görevi başındayken ölen Osmanlı devlet adamıdır.1565-1579Sokollu Mehmed PaşaBayo Sokoloviç1565-1579 yılları arasında üç padişaha sadrazamlık yapan ve on dört yıl boyunca devlet yönetimini fiilen elinde tutan Osmanlı devlet adamıdır.Duraklama Dönemi1579 - 1699
Uzun savaşlar, saray nüfuzu ve sık azil: makamın ortalama ömrünün aylara indiği, Köprülülerle yeniden toparlandığı dönem.
5 kez1580-1596Koca Sinan PaşaYemen Fâtihi1580 ile 1596 yılları arasında beş kez sadrazamlık yapan, Yemen ve Tunus seferlerini yöneten Osmanlı devlet adamıdır.
1580-1580Lala Mustafa PaşaLala Kara Mustafa PaşaKıbrıs fethinin serdarı olan, 1578 doğu seferini yöneten ve 1580 yılında sadaret makamına getirilen Osmanlı devlet adamıdır.
1584-1585Özdemiroğlu Osman PaşaKafkas Fâtihidoğu cephesinin serdarı olarak Şirvan ve Tebriz'i alan, 1584 ile 1585 yılları arasında sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1591-1595Serdar Ferhad PaşaSerdâr Ferhad Paşadoğu cephesinin serdarı olarak 1590 barışını hazırlayan ve iki kez sadrazamlık yapan on altıncı yüzyıl Osmanlı devlet adamıdır.
1601-1603Yemişçi Hasan PaşaHasan Paşa1601-1603 yıllarında III. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Macaristan cephesini yöneten ve azlinden sonra idam edilen Osmanlı devlet adamıdır.
1606-1611Kuyucu Murad PaşaKuyucu Murat Paşa1606-1611 yılları arasında I. Ahmed'in sadrazamlığını yapan ve Celâlî hareketlerini bastıran Osmanlı devlet adamıdır.
1611-1614Nasuh PaşaDamat Nasuh Paşa1611-1614 yıllarında I. Ahmed'in sadrazamlığını yapan, Safevî Devleti ile barışı imzalayan ve azledildiği gün idam edilen Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1614-1619Öküz Mehmed PaşaDamat Mehmed Paşa1614-1616 ve 1619 yıllarında iki kez sadrazamlık yapan, Mısır'da vergi düzenini değiştiren ve Ulukışla külliyesini yaptıran devlet adamıdır.
1638-1644Kemankeş Kara Mustafa PaşaKemankeş Mustafa Paşa1638-1644 yıllarında IV. Murad ve Sultan İbrahim'e sadrazamlık yapan, Kasr-ı Şirin Antlaşması'nı imzalayan devlet adamıdır.
1647-1648Hezarpare Ahmed PaşaHezarpâre Ahmed Paşa21 Eylül 1647 ile 7 Ağustos 1648 tarihleri arasında Sultan İbrahim'in son sadrazamlığını yapan ve ayaklanmada öldürülen devlet adamıdır.
1650-1651Melek Ahmed PaşaMelek1650-1651 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Kaya Sultan'ın eşi ve Evliya Çelebi'nin akrabası olan Abaza asıllı veziriazamdır.
1651-1652Gürcü Mehmed PaşaGürcü Hadım Mehmed Paşa1651-1652 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, seksen yaşını geçmiş olarak makama gelen Osmanlı devlet adamıdır.
1652-1653Tarhuncu Ahmed PaşaTarhuncu Sarı Ahmed Paşa1652-1653 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan ve Osmanlı maliyesinde ilk bütçe denemesini yürüten devlet adamıdır.
1654-1655İpşir Mustafa Paşaİbşir Mustafa Paşa1654-1655 yıllarında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Anadolu'da kuvvet toplayan paşalardan olup sadarette idam edilen veziriazamdır.1656-1661Köprülü Mehmed PaşaKöprülü Mehmed Ağa1656-1661 yılları arasında IV. Mehmed'in sadrazamlığını yapan, Köprülüler dönemini başlatan ve devlet düzenini yeniden kuran veziriazamdır.
1661-1676Köprülü Fazıl Ahmed PaşaKöprülüzâde Fâzıl Ahmed Paşa1661-1676 yılları arasında on beş yıl görev yapan, Girit'in fethini tamamlayan ve Kamaniçe'yi alan Osmanlı sadrazamıdır.
1676-1683Merzifonlu Kara Mustafa PaşaKara Mustafa Paşa1676-1683 yılları arasında sadrazamlık yapan, Çehrin'i alan ve II. Viyana Kuşatması'nı yöneten Osmanlı devlet adamıdır.
1689-1691Köprülü Fazıl Mustafa PaşaKöprülüzâde Fâzıl Mustafa Paşa1689-1691 yıllarında sadrazamlık yapan, Belgrad'ı geri alan ve Salankamen Muharebesi'nde ölen Köprülü sadrazamıdır.
1697-1702Amcazade Hüseyin PaşaAmcazâde Köprülü Hüseyin Paşa1697-1702 yıllarında II. Mustafa'nın sadrazamlığını yapan ve Karlofça Antlaşması'nı imzalatan Köprülü ailesi üyesidir.Gerileme Dönemi1699 - 1792
Karlofça sonrası: barış masasında görev yapan, Lale Devri'ni ve ilk reform arayışlarını yürüten sadrazamlar.
2 kez1704-1711Baltacı Mehmet PaşaBaltacıIII. Ahmed döneminde iki kez sadrazamlık yapan, 1711 Prut seferini yöneten ve Prut Antlaşması'nı imzalayan devlet adamıdır.
1706-1710Çorlulu Ali PaşaÇorlulu Damat Ali PaşaIII. Ahmed döneminde 1706 ile 1710 yılları arasında sadrazamlık yapan ve Çarşıkapı'daki külliyeyi yaptıran devlet adamıdır.
1713-1716Silahdar Damat Ali PaşaŞehid Ali PaşaIII. Ahmed döneminde 1713 ile 1716 arasında sadrazamlık yapan, Mora'yı geri alan ve Petervaradin'de ölen devlet adamıdır.1718-1730Nevşehirli Damat İbrahim PaşaDamad İbrâhim Paşa1718-1730 yılları arasında III. Ahmed'in sadrazamı olarak Lale Devri adıyla anılan dönemi yöneten Osmanlı devlet adamıdır.
1731-1732Topal Osman PaşaTopal Osman1731-1732 yıllarında I. Mahmud'un sadrazamlığını yapan, 1733'te Bağdat kuşatmasını kaldıran ve Kerkük yakınında ölen veziriazamdır.
3 kez1732-1755Hekimoğlu Ali PaşaHekimzâde Ali PaşaI. Mahmud ve III. Osman dönemlerinde üç kez sadrazamlık yapan, Bosna savunmasıyla tanınan Osmanlı devlet adamıdır.
1757-1763Koca Ragıp PaşaKoca Mehmed Râgıb Paşa1757-1763 yılları arasında sadrazamlık yapan, Yedi Yıl Savaşları'nda tarafsızlığı koruyan şair ve kütüphane kurucusu devlet adamıdır.
2 kez1765-1774Muhsinzade Mehmed PaşaMuhsinzâde Mehmed Paşa1765-1768 ve 1771-1774 yıllarında sadrazamlık yapan, Küçük Kaynarca Antlaşması'nı imzalayan Osmanlı devlet adamıdır.
1782-1785Halil Hamid PaşaHalil Hamîd Efendi1782-1785 yılları arasında I. Abdülhamid'in sadrazamlığını yapan, ordu ve tersane düzenlemeleriyle bilinen Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1786-1792Koca Yusuf PaşaKoca Yûsuf Paşa1786-1789 ve 1791-1792 yıllarında sadrazamlık yapan, Yaş Antlaşması'nı imzalayan Osmanlı devlet adamı ve serdar-ı ekremdir.
1789-1790Cezayirli Gazi Hasan PaşaCezayirli Hasan Paşayaklaşık yirmi yıl kaptanıderyalık yapan, Çeşme'den sonra donanmayı yeniden kuran ve 1790 yılında sadrazamlığa getirilen devlet adamıdır.Dağılma Dönemi1792 - 1922
Tanzimat ve Meşrutiyet: sadrazamlığın Bâbıâli'de bir kabine başkanlığına dönüştüğü son yüzyıl.
1808-1808Alemdar Mustafa PaşaBayraktar Mustafa Paşa1808 yılında II. Mahmud'u tahta çıkaran, Sened-i İttifak'ı imzalatan ve üç buçuk ay sadrazamlık yapan Rusçuk ayanıdır.
5 kez1815-1852Mehmed Emin Rauf PaşaMehmet Emin Rauf PaşaII. Mahmud ve Sultan Abdülmecid dönemlerinde beş kez sadrazamlık yapan, toplam görev süresi on beş yılı bulan devlet adamıdır.
1821-1821Benderli Ali PaşaÇıldır Valisi Ali Paşa1821 yılında dokuz gün fiilen sadrazamlık yapan ve Osmanlı tarihinde padişah iradesiyle idam edilen son sadrazam olarak bilinen devlet adamıdır.
2 kez1828-1842Topal İzzet Mehmed PaşaDarendeli Topal İzzet Mehmet PaşaVarna savunmasıyla tanınan, II. Mahmud ve Sultan Abdülmecid dönemlerinde iki kez sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır.
1829-1833Reşid Mehmed PaşaMehmed Reşid PaşaII. Mahmud döneminde 1829 ile 1833 arasında sadrazamlık yapan, Konya Muharebesi'nde esir düşen Osmanlı devlet adamıdır.
1839-1840Koca Hüsrev PaşaKoca Hüsrev Mehmed PaşaTanzimat Fermanı'nın ilan edildiği sırada sadrazam olan, yeni Osmanlı ordusunun kurucu seraskerliğini yapmış devlet adamıdır.
6 kez1846-1858Mustafa Reşid PaşaKoca Mustafa Reşid Paşa3 Kasım 1839 tarihinde Tanzimat Fermanı'nı okuyan ve altı kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamı ve diplomatıdır.
5 kez1852-1871Mehmed Emin Ali PaşaÂli Paşa1852 ile 1871 yılları arasında beş kez sadrazamlık yapan, Islahat Fermanı'nı hazırlayan Tanzimat dönemi devlet adamıdır.
3 kez1854-1861Kıbrıslı Mehmed Emin PaşaMehmed Emin PaşaSultan Abdülmecid döneminde üç kez sadrazamlık yapan, Rumeli teftişiyle tanınan Tanzimat devlet adamıdır.
5 kez1859-1878Mütercim Mehmed Rüşdü PaşaMütercim Rüşdü Paşa1859 ile 1878 arasında beş kez sadrazam, beş kez serasker olan ve 1876 olaylarında görev başında bulunan devlet adamıdır.
2 kez1861-1866Mehmed Fuad PaşaKeçecizade Fuad Paşa1861 ile 1866 yılları arasında iki kez sadrazamlık yapan, Cebel-i Lübnan Nizamnamesi'ni hazırlayan Tanzimat dönemi devlet adamıdır.
1863-1863Yusuf Kamil PaşaYusuf Kâmil Paşa1863 yılında beş ay sadrazamlık yapan, Fenelon'un Telemak'ını Türkçeye çeviren ve Zeynep Kâmil Hastanesi'ni yaptıran devlet adamıdır.
2 kez1871-1876Mahmud Nedim PaşaMahmûd NedîmSultan Abdülaziz döneminde iki kez sadrazamlık yapan ve 1875 yılındaki borç kararnamesiyle anılan Osmanlı devlet adamıdır.2 kez1872-1877Mithat PaşaAhmed ŞefikTuna ve Bağdat valisi, 1876 yılında ilan edilen Kanun-i Esasi'yi hazırlayan komisyonun başkanı ve iki kez sadrazam olan Osmanlı devlet adamıdır.
1874-1875Hüseyin Avni PaşaHüseyin AvniMekteb-i Harbiye'den yetişerek serasker ve sadrazam olan, 1876 yılında öldürülen Osmanlı asker ve devlet adamıdır.
2 kez1878-1882Ahmed Vefik PaşaAhmet Vefik Paşailk Meclis-i Mebusan'ın başkanlığını yapan, iki kez sadaret makamına getirilen, Molière çevirileriyle tanınan devlet adamıdır.
9 kez1879-1912Küçük Mehmed Said PaşaKüçük Said Paşa1879 ile 1912 arasında dokuz kez sadaret makamına getirilen, II. Abdülhamid döneminin idari düzenlemelerini yürüten Osmanlı devlet adamıdır.
4 kez1885-1913Kıbrıslı Mehmed Kamil PaşaKıbrıslı Kâmil Paşa1885 ile 1913 arasında dört kez sadrazamlık yapan, son görevinden Bâbıâli Baskını ile ayrılan Osmanlı devlet adamıdır.
1903-1908Avlonyalı Mehmed Ferid PaşaAvlonyalı Ferid PaşaKonya valiliğiyle tanınan ve 1903 ile 1908 arasında II. Abdülhamid döneminin son uzun sadaretini yürüten Osmanlı devlet adamıdır.
2 kez1909-1909Hüseyin Hilmi PaşaSarlıca Hüseyin Hilmi1902-1908 arasındaki Rumeli umumi müfettişliğiyle tanınan ve 1909 yılında iki kez sadrazamlık yapan Osmanlı devlet adamıdır.Osmanlı Sadrazamları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
10 soruSadrazam ne demektir, görevi neydi?
Sadrazam, Osmanlı Devleti'nde padişahtan sonra gelen en yetkili devlet görevlisidir; veziriazam da denir. Padişahın mutlak vekili sayılır, mühr-i hümayunu taşır, divana başkanlık eder, seferde serdar-ı ekrem sıfatıyla orduyu yönetirdi. Makam 1320'lerde vezirlikten doğdu ve 1922'de saltanatın kaldırılmasına kadar sürdü.
Osmanlı sadrazamları sırasıyla kimlerdir?
Bu listede sadaret sırasıyla 72 sadrazamın maddesi vardır: Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa (1364-1387), Çandarlı Ali Paşa (1387-1406), Çandarlı İbrahim Paşa (1421-1429), Çandarlı Halil Paşa (1439-1453), Zağanos Paşa (1453-1456), Veli Mahmud Paşa (1456-1474), Rum Mehmed Paşa (1466-1469), İshak Paşa (1469-1482), Gedik Ahmed Paşa (1474-1477), Karamani Mehmet Paşa (1477-1481), Hersekzade Ahmed Paşa (1497-1516), Hadım Ali Paşa (1501-1511), Koca Mustafa Paşa (1511-1512), Hadım Sinan Paşa (1515-1517), Piri Mehmed Paşa (1518-1523), Pargalı İbrahim Paşa (1523-1536), Ayas Mehmed Paşa (1536-1539), Lütfi Paşa (1539-1541), Damat Rüstem Paşa (1544-1561), Kara Ahmed Paşa (1553-1555), Semiz Ali Paşa (1561-1565), Sokollu Mehmed Paşa (1565-1579), Koca Sinan Paşa (1580-1596), Lala Mustafa Paşa (1580-1580), Özdemiroğlu Osman Paşa (1584-1585), Serdar Ferhad Paşa (1591-1595), Yemişçi Hasan Paşa (1601-1603), Kuyucu Murad Paşa (1606-1611), Nasuh Paşa (1611-1614), Öküz Mehmed Paşa (1614-1619), Kemankeş Kara Mustafa Paşa (1638-1644), Hezarpare Ahmed Paşa (1647-1648), Melek Ahmed Paşa (1650-1651), Gürcü Mehmed Paşa (1651-1652), Tarhuncu Ahmed Paşa (1652-1653), İpşir Mustafa Paşa (1654-1655), Köprülü Mehmed Paşa (1656-1661), Köprülü Fazıl Ahmed Paşa (1661-1676), Merzifonlu Kara Mustafa Paşa (1676-1683), Köprülü Fazıl Mustafa Paşa (1689-1691), Amcazade Hüseyin Paşa (1697-1702), Baltacı Mehmet Paşa (1704-1711), Çorlulu Ali Paşa (1706-1710), Silahdar Damat Ali Paşa (1713-1716), Nevşehirli Damat İbrahim Paşa (1718-1730), Topal Osman Paşa (1731-1732), Hekimoğlu Ali Paşa (1732-1755), Koca Ragıp Paşa (1757-1763), Muhsinzade Mehmed Paşa (1765-1774), Halil Hamid Paşa (1782-1785), Koca Yusuf Paşa (1786-1792), Cezayirli Gazi Hasan Paşa (1789-1790), Alemdar Mustafa Paşa (1808-1808), Mehmed Emin Rauf Paşa (1815-1852), Benderli Ali Paşa (1821-1821), Topal İzzet Mehmed Paşa (1828-1842), Reşid Mehmed Paşa (1829-1833), Koca Hüsrev Paşa (1839-1840), Mustafa Reşid Paşa (1846-1858), Mehmed Emin Ali Paşa (1852-1871), Kıbrıslı Mehmed Emin Paşa (1854-1861), Mütercim Mehmed Rüşdü Paşa (1859-1878), Mehmed Fuad Paşa (1861-1866), Yusuf Kamil Paşa (1863-1863), Mahmud Nedim Paşa (1871-1876), Mithat Paşa (1872-1877), Hüseyin Avni Paşa (1874-1875), Ahmed Vefik Paşa (1878-1882), Küçük Mehmed Said Paşa (1879-1912), Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (1885-1913), Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa (1903-1908), Hüseyin Hilmi Paşa (1909-1909).
İlk Osmanlı sadrazamı kimdir?
Bu listedeki en erken tarihli sadrazam Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'dır; 1364 yılında makama geldi. Vezirlik makamının Osmanlı'da ilk kez Alâeddin Paşa ile kurulduğu, veziriazamlığın ise Çandarlı ailesiyle birlikte kurumsallaştığı kabul edilir.
Son Osmanlı sadrazamı kimdir?
Bu listedeki en geç tarihli madde Hüseyin Hilmi Paşa'dır (1909-1909). Sadrazamlık makamı 1922'de saltanatın kaldırılmasıyla sona erdi; makamın yerini Türkiye Büyük Millet Meclisi hükûmetinin icra vekilleri heyeti aldı.
En uzun süre görev yapan sadrazam kimdir?
Bu listedeki en uzun sadaret Mehmed Emin Rauf Paşa'nındır: 1815-1852 arası, yaklaşık 37 yıl. Onu Küçük Mehmed Said Paşa (33 yıl) ve Kıbrıslı Mehmed Kamil Paşa (28 yıl) izler.
Birden çok kez sadrazam olan var mıdır?
Vardır. Bu listedeki 27 isim makama birden çok kez geldi; en çok defa göreve gelen Küçük Mehmed Said Paşa'dır (9 kez). Azledilen bir sadrazamın yıllar sonra yeniden çağrılması Osmanlı yönetiminde olağan bir uygulamaydı.
Sadrazamlar hangi dönemlere ayrılır?
Bu sayfadaki liste sadrazamları göreve geldikleri yıla göre Osmanlı tarihinin beş dönemine ayırır: Kuruluş Dönemi (1299-1453, 4 madde); Yükselme Dönemi (1453-1579, 18 madde); Duraklama Dönemi (1579-1699, 19 madde); Gerileme Dönemi (1699-1792, 11 madde); Dağılma Dönemi (1792-1922, 20 madde).
Mühr-i hümayun nedir?
Mühr-i hümayun, padişahın adını taşıyan ve sadrazamlık makamının alameti sayılan mühürdür. Göreve gelen sadrazama padişah tarafından bizzat teslim edilir, azil kararında geri alınırdı. Mührün geri alınması sadaretin sona ermesi demekti; her sadrazam maddesinde mührün ne zaman verilip ne zaman geri alındığı ayrı bir bölümde anlatılır.
Sadrazamların resimleri gerçek mi?
Bu sayfadaki 72 portre Osmanlı minyatür üslubunda, her sadrazamın dönemine ait kıyafet ve tarihî tasvirlere göre hazırlanmış özgün çizimlerdir; belgesel fotoğraf değildir. On dokuzuncu yüzyıl devlet adamlarının gerçek fotoğrafları vardır, ancak bu sayfada üslup birliği için hepsi aynı teknikle çizilmiştir.
Sadrazam ile vezir arasındaki fark nedir?
Vezir, divanda görev yapan yüksek rütbeli devlet adamına verilen unvandır ve aynı anda birden çok vezir bulunurdu. Sadrazam ise vezirlerin birincisidir: veziriazam, yani "vezirlerin en büyüğü". Padişahın mührünü yalnızca o taşır, divanı yalnızca o toplar ve devletin bütün işlerinden padişaha karşı yalnızca o sorumludur.
Son güncelleme: 6 Eylül 2026