Ahmet Necdet Sezer

Ahmet Necdet Sezer, 13 Eylül 1941 tarihinde Afyonkarahisar'da doğdu. Türkiye Cumhuriyeti'nin onuncu Cumhurbaşkanıdır; 16 Mayıs 2000 ile 28 Ağustos 2007 tarihleri arasında görev yaptı. Hukuk eğitimi aldı, hâkim olarak çalıştı, 1983 yılında Yargıtay üyeliğine seçildi, 1988 yılında Anayasa Mahkemesi üyeliğine atandı ve 6 Ocak 1998 tarihinde Anayasa Mahkemesi Başkanı seçildi.

Süleyman Demirel'in görev süresinin sonunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki parti liderlerinin ortak adayı oldu. 5 Mayıs 2000 tarihinde yapılan üçüncü tur oylamada 330 oyla Cumhurbaşkanı seçildi. Yargı kökenli ilk Cumhurbaşkanıdır ve seçildiği sırada milletvekili değildi.

Görev süresi, 2001 ekonomik krizi, 3 Kasım 2002 seçimleriyle gelen hükûmet değişikliği, Avrupa Birliği ile katılım müzakerelerinin açılması ve 2007 Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecini kapsadı. Bu dönemde Bülent Ecevit, Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan başbakanlık yaptı. Yedi yıllık görev süresi 16 Mayıs 2007 tarihinde doldu; halefi seçilene kadar görevde kaldı ve 28 Ağustos 2007 tarihinde görevi Abdullah Gül'e devretti.

Ahmet Necdet Sezer 13 Eylül 1941 tarihinde Afyonkarahisar'da doğdu. Babası Ahmet Hamdi Sezer öğretmendi; annesi Hatice Sezer ev hanımıydı.

Çocukluğu ve gençliği Afyonkarahisar'da geçti. Afyonkarahisar, İç Ege'de, Ankara ile İzmir arasındaki kara ve demir yolu üzerinde bulunan bir il merkezidir; Sezer'in doğduğu yıllarda İkinci Dünya Savaşı sürüyordu ve Türkiye savaşın dışında kalmıştı. Öğretmen bir babanın evinde büyümesi, eğitime verilen önemin ve düzenli çalışma alışkanlığının kaynağı olarak anlatılır. İlk ve orta öğrenimini bu şehirde tamamladı.

1964 yılında Semra Hanım ile evlendi. Semra Sezer ilkokul öğretmeni olarak Dicle, Yerköy ve Ankara'da görev yaptı ve 2000 yılının başında emekli oldu. Çiftin üç çocuğu vardır. Semra Sezer, eşinin Cumhurbaşkanlığı döneminde 16 Mayıs 2000 ile 28 Ağustos 2007 tarihleri arasında Çankaya Köşkü'nde yaşadı; kamuoyu önüne az çıkan, sade bir yaşam tarzı sürdürdü.

Sezer'in meslek hayatı hâkimlik, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi üyeliği olarak yargı içinde geçti; siyasi partilerde görev almadı. Cumhurbaşkanlığına seçildiği 2000 yılına kadar kamuoyunda geniş çevrelerce tanınan bir isim değildi; adı, Anayasa Mahkemesi Başkanı olarak yaptığı konuşmalarla 1998 yılından sonra duyuldu.

İlk ve orta öğrenimini Afyonkarahisar'da tamamladı. 1958 yılında Afyon Lisesi'nden mezun oldu. Ardından Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ne girdi ve 1962 yılında bu fakülteyi bitirdi. 1925 yılında Ankara Adliye Hukuk Mektebi adıyla açılan bu fakülte, Cumhuriyet döneminin ilk hukuk okuludur ve Türkiye'de yargı mensuplarının önemli bölümünü yetiştirmiştir.

Mezuniyetinin hemen ardından, 1962 yılında Ankara'da hâkim adayı olarak göreve başladı. Hâkim adaylığı, hukuk fakültesi mezunlarının mahkemelerde ve savcılıklarda uygulama görerek mesleğe hazırlandığı staj dönemidir; Sezer bu dönemi Ankara adliyesinde geçirdi. Askerlik görevini Kara Harp Okulu'nda yedek subay olarak yaptı.

Meslek hayatının ortasında akademik çalışmaya döndü. 1977-1978 yıllarında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde medeni hukuk alanında yüksek lisans öğrenimi gördü ve bu programı tamamladı. Medeni hukuk uzmanlığı, Yargıtay'da Hukuk Dairesi üyeliğine seçilmesinde etkili oldu.

Sezer'in eğitimi tümüyle Türkiye'de ve hukuk alanında gerçekleşti. Yabancı ülkelerde öğrenim görmedi. Cumhurbaşkanlığı döneminde konuşmalarında sık sık hukuk devleti, anayasanın üstünlüğü ve laiklik ilkelerine değinmesi, hukuk fakültesi ve yüksek lisans yıllarında edindiği formasyona bağlanır.

1962 yılında Ankara'da hâkim adayı olarak başladığı meslek hayatını Anadolu'da sürdürdü. Sırasıyla Diyarbakır'ın Dicle ilçesinde ve Yozgat'ın Yerköy ilçesinde hâkimlik yaptı. Eşi Semra Sezer de aynı ilçelerde ilkokul öğretmeni olarak görev yaptı. Dönemin uygulamasına göre genç hâkimler meslek hayatına küçük ilçe mahkemelerinde başlıyor ve kıdem kazandıkça büyük şehirlere atanıyordu; Sezer'in ilk görev yerleri bu düzenin örneğidir.

İlçe hâkimliklerinin ardından Ankara'ya döndü ve Yargıtay'da tetkik hâkimi olarak çalıştı. Tetkik hâkimliği, temyiz incelemesine gelen dosyaların ön incelemesini yapan ve daire kararlarını hazırlayan görevdir; bu görev, sonraki Yargıtay üyeliğinin hazırlık dönemi oldu.

1977-1978 yıllarında medeni hukuk yüksek lisansını bu görev sırasında tamamladı. Mart 1983'te Yargıtay üyeliğine seçildi ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nde görev yaptı. Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcılar arasından Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından seçilir; Sezer üyeliğe seçildiğinde kırk bir yaşındaydı. Bu daire aile hukuku uyuşmazlıklarına bakar.

Yargıtay üyeliği beş yıl sürdü. Bu dönemde yargı dışında herhangi bir kamu görevi ya da siyasi faaliyet yürütmedi. Meslek hayatının bu bölümü, sonradan Cumhurbaşkanı seçildiğinde 'yargıdan gelen' ve 'siyasetin dışından gelen' bir isim olarak tanımlanmasının dayanağıdır.

1988 yılında Yargıtay Genel Kurulu, Anayasa Mahkemesi'ndeki bir asıl üyelik için üç aday belirledi; Cumhurbaşkanı Kenan Evren bu adaylar arasından Sezer'i Eylül 1988'de Anayasa Mahkemesi asıl üyeliğine atadı. Sezer atandığı sırada Yargıtay 2. Hukuk Dairesi üyesiydi.

Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasası ile kurulmuş ve 25 Nisan 1962 tarihinde çalışmaya başlamıştı; 1982 Anayasası'na göre on bir asıl ve dört yedek üyeden oluşuyordu ve üyeleri yüksek mahkemelerin gösterdiği adaylar arasından Cumhurbaşkanı tarafından atanıyordu. Sezer'in üyeliği on iki yıl sürdü. Bu dönemde kanunların anayasaya uygunluğu, siyasi parti kapatma davaları ve Yüce Divan yargılamaları mahkemenin gündemindeydi. 1990'lı yıllarda Refah Partisi'nin kapatılması davası ve çok sayıda anayasa değişikliği incelemesi bu dönemde görüldü.

6 Ocak 1998 tarihinde Anayasa Mahkemesi üyeleri tarafından mahkeme başkanlığına seçildi. Başkanlığı sırasında mahkemenin kuruluş yıl dönümlerinde yaptığı konuşmalar kamuoyunda geniş yer buldu. Bu konuşmalarda anayasanın üstünlüğü, hukuk devleti, laiklik, düşünce özgürlüğünün genişletilmesi ve anayasanın değiştirilmesi gereken hükümleri üzerinde durdu.

Nisan 2000'de yaptığı 38. kuruluş yıl dönümü konuşması, Cumhurbaşkanlığı adaylığının gündeme geldiği günlere denk geldi ve adaylığını destekleyen çevrelerce sık sık anıldı. Bu konuşmada anayasanın üstünlüğünü, hukuk devletini ve laikliği Cumhuriyet'in kuruluş felsefesine bağladı. Anayasa Mahkemesi Başkanlığı, Cumhurbaşkanı seçilmesiyle Mayıs 2000'de sona erdi.

Dokuzuncu Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'in yedi yıllık görev süresi 16 Mayıs 2000 tarihinde doluyordu. Görev süresinin beş artı beş yıl olarak yeniden düzenlenmesini öngören anayasa değişikliği önerisi Nisan 2000'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde gerekli çoğunluğu bulamadı. Bunun üzerine Başbakan Bülent Ecevit, koalisyon ortakları Devlet Bahçeli ve Mesut Yılmaz ile birlikte Anayasa Mahkemesi Başkanı Sezer'i ortak aday olarak açıkladı; muhalefet partileri de bu adaylığı destekledi.

1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yedi yıl için seçiliyordu. İlk iki turda 550 üyeli Meclis'in üçte iki çoğunluğu olan 367 oy gerekiyordu; üçüncü turda salt çoğunluk olan 276 oy yeterliydi.

27 Nisan 2000 tarihindeki birinci turda Sezer 281 oy aldı; üçte iki çoğunluk sağlanamadı. 1 Mayıs 2000 tarihindeki ikinci turda 314 oy aldı. 5 Mayıs 2000 tarihindeki üçüncü turda 533 milletvekilinin katıldığı oylamada 330 oy alarak Türkiye'nin onuncu Cumhurbaşkanı seçildi. Aynı turda Fazilet Partisi adayı Nevzat Yalçıntaş 113, Milliyetçi Hareket Partisi adayı Sadi Somuncuoğlu 43 oy aldı.

Sezer 16 Mayıs 2000 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yemin ederek göreve başladı. Yemin töreninin ardından yaptığı konuşmada hukukun üstünlüğü, laiklik, demokratik kuralların ödünsüz uygulanması ve toplumsal barış üzerinde durdu; kimsenin hukukun üstünde olmadığını söyledi.

Sezer, milletvekili olmadan Cumhurbaşkanı seçilen ilk sivil ve yargı kökenli ilk Cumhurbaşkanıdır. Seçim, uzun bir siyasi krize yol açmadan üç turda tamamlandı.

Sezer, Cumhurbaşkanlığının anayasal yetkilerini geniş biçimde kullandı. 1982 Anayasası'na göre Cumhurbaşkanı, Meclis'in kabul ettiği bir kanunu bir kez daha görüşülmek üzere Meclis'e geri gönderebilir; Meclis kanunu aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı yayımlamak zorundadır. Sezer bu yetkiyi görev süresi boyunca 67 kanun için kullandı. Ayrıca 22 Bakanlar Kurulu kararını ve 729 müşterek kararnameyi imzalamadan geri gönderdi. Bu sayılar, Cumhurbaşkanlığı tarihindeki en yüksek geri gönderme sayılarıdır.

Geri gönderme gerekçelerinde çoğunlukla anayasaya aykırılık, kamu yararı ve hukuk devleti ilkeleri gösterildi. Geri gönderilen kanunların bir bölümü Meclis'te değiştirildi, bir bölümü aynen kabul edilerek yayımlandı; Sezer aynen kabul edilen bazı kanunlar için Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açtı.

Cumhurbaşkanı'nın atama yetkileri de bu dönemde gündemdeydi. Üniversite rektörleri, Yükseköğretim Kurulu üyeleri, yüksek mahkeme üyeleri ve büyükelçilerin atanmasında Sezer, kendisine sunulan adaylar arasında seçim yaparken anayasal ölçütleri öne çıkardığını açıkladı. Müşterek kararnamelerin geri gönderilmesi özellikle üst düzey bürokrat atamalarında yaşandı.

Devlet Denetleme Kurulu, Sezer döneminde kamu kurumlarında çok sayıda inceleme yaptı. Sezer ayrıca Anayasa'nın verdiği af yetkisini sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kullandı.

Sezer, görev süresi boyunca konuşmalarında laiklik, hukuk devleti ve Cumhuriyet'in temel nitelikleri üzerinde durdu. Konuşmalarının tamamı Cumhurbaşkanlığı arşivinde yayımlanmaktadır.

Türkiye, Sezer'in göreve başladığı dönemde Uluslararası Para Fonu ile yapılan ve döviz kurunu önceden açıklanan bir çizelgeye bağlayan bir istikrar programı uyguluyordu. Kasım 2000'de bankacılık sisteminde likidite sıkışıklığı yaşandı; Uluslararası Para Fonu ek kaynak sağladı.

19 Şubat 2001 tarihinde Millî Güvenlik Kurulu toplantısında Cumhurbaşkanı Sezer ile Başbakan Bülent Ecevit arasında, kamu bankalarındaki denetimler ve Devlet Denetleme Kurulu'nun incelemeleri konusunda tartışma yaşandı. Ecevit toplantıyı terk etti ve basına devlet yönetiminde ciddi bir kriz bulunduğunu söyledi. Aynı gün ve ertesi günlerde piyasalarda sert dalgalanma yaşandı; Merkez Bankası döviz rezervlerinden yaklaşık beş milyar dolar sattı ve gecelik faizler olağanüstü düzeylere yükseldi. 21 Şubat 2001, krizin en ağır günü oldu.

22 Şubat 2001 tarihinde hükûmet, 9 Aralık 1999'da açıklanan kur çizelgesini terk ederek dalgalı kur rejimine geçildiğini açıkladı. Türk lirası dolar karşısında kısa sürede büyük değer kaybetti. Çok sayıda banka Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na devredildi.

Mart 2001'de Dünya Bankası Başkan Yardımcısı Kemal Derviş ekonomiden sorumlu Devlet Bakanı oldu. Nisan 2001'de Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı açıklandı. Program, Merkez Bankası'nın bağımsızlığını güçlendiren kanun, bankacılık düzenlemeleri, kamu maliyesinde disiplin ve yapısal reformları içeriyordu; Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası'ndan yeni kaynak sağlandı. Derviş görevini 10 Ağustos 2002 tarihine kadar sürdürdü.

Ekonomi 2001 yılında ciddi biçimde daraldı; 2002 yılından itibaren yeniden büyümeye başladı. 2001 programının kurumsal düzenlemeleri, sonraki yıllardaki büyümenin ve enflasyondaki düşüşün zemini olarak değerlendirilir.

2002 yılında koalisyon hükûmeti içindeki anlaşmazlıklar ve Başbakan Ecevit'in sağlık sorunları erken seçim kararına yol açtı. Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimin 3 Kasım 2002 tarihinde yapılmasını kararlaştırdı. Seçim öncesinde, 3 Ağustos 2002 tarihinde kabul edilen uyum paketiyle barış zamanında ölüm cezası kaldırıldı ve Avrupa Birliği müktesebatına uyum için çeşitli kanun değişiklikleri yapıldı.

3 Kasım 2002 seçimlerine katılım yüzde 79,1 oldu. Adalet ve Kalkınma Partisi yüzde 34,3 oyla 363, Cumhuriyet Halk Partisi yüzde 19,4 oyla 178 milletvekilliği kazandı; dokuz bağımsız milletvekili seçildi. Yüzde 10 barajı sebebiyle diğer partiler Meclis'e giremedi. Koalisyon hükûmetini oluşturan üç parti de baraj altında kaldı.

Cumhurbaşkanı Sezer, hükûmeti kurma görevini Adalet ve Kalkınma Partisi'nin gösterdiği Abdullah Gül'e verdi. 58. Hükûmet 18 Kasım 2002 tarihinde göreve başladı. Aralık 2002'de Anayasa'nın 76. maddesinde yapılan değişiklik ve Mart 2003'te Siirt'te yenilenen seçimle Recep Tayyip Erdoğan milletvekili seçildi; 59. Hükûmet 14 Mart 2003 tarihinde Erdoğan'ın başbakanlığında kuruldu.

Bu tarihten Sezer'in görev süresinin sonuna kadar Cumhurbaşkanı ile hükûmet arasındaki ilişki, Anayasa'nın çizdiği çerçevede yürütüldü. Kanunların geri gönderilmesi, müşterek kararnameler ve atamalar konusundaki farklı yaklaşımlar bu dönemde kamuoyunda sık tartışıldı; Cumhurbaşkanı her seferinde kararlarının anayasal gerekçelerini yazılı olarak açıkladı.

2004 yılında 7 Mayıs tarihli anayasa değişikliğiyle ölüm cezası anayasadan tamamen çıkarıldı. Aynı yıl yeni Türk Ceza Kanunu kabul edildi ve 1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe girdi.

Türkiye, Sezer'in göreve başlamasından kısa süre önce, 10-11 Aralık 1999 tarihli Helsinki Zirvesi'nde Avrupa Birliği'ne aday ülke olarak kabul edilmişti. Sezer döneminin dış politikası büyük ölçüde bu adaylığın gereklerinin yerine getirilmesi etrafında şekillendi.

2001-2004 yılları arasında art arda uyum paketleri çıkarıldı. 3 Ekim 2001 tarihinde Anayasa'nın 34 maddesi değiştirildi; düşünce ve ifade özgürlüğü, dernek kurma hakkı ve gözaltı süreleri gibi alanlarda düzenlemeler yapıldı. 2002 ve 2003 yıllarında Türkçe dışındaki dillerde yayın ve öğretim konularında düzenlemeler kabul edildi.

12-13 Aralık 2002 tarihli Kopenhag Zirvesi'nde Avrupa Birliği, Türkiye'nin siyasi kriterleri karşıladığına Aralık 2004'te karar verilmesi halinde müzakerelerin gecikmeden başlayacağını açıkladı. 17 Aralık 2004 tarihli Brüksel Zirvesi'nde Türkiye'nin siyasi kriterleri yeterince karşıladığı kabul edildi ve müzakerelerin 3 Ekim 2005 tarihinde başlaması kararlaştırıldı. Katılım müzakereleri 3 Ekim 2005 tarihinde Lüksemburg'da resmen açıldı.

Sezer, bu süreçte Avrupa Birliği ülkelerine resmî ziyaretlerde bulundu ve Avrupa liderlerini Ankara'da kabul etti. Konuşmalarında Türkiye'nin üyelik hedefini Cumhuriyet'in çağdaşlaşma yönelimiyle ilişkilendirdi.

Enerji alanında 2005 yılında Rusya'dan Karadeniz altından gelen Mavi Akım doğal gaz boru hattının açılış töreni Samsun'da yapıldı. Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesi ve Karadeniz Ekonomik İşbirliği toplantıları bu dönemde Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlendi. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından Türkiye, Afganistan'daki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne katıldı ve 2002 yılında bu gücün komutasını dönemsel olarak üstlendi.

2003 yılının başında Amerika Birleşik Devletleri'nin Irak'a askerî harekât hazırlığı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir konu haline geldi. Hükûmet, yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de konuşlandırılmasına ve Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yurt dışına gönderilmesine izin veren tezkereyi 25 Şubat 2003 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sundu.

Tezkere 1 Mart 2003 tarihinde oylandı. Oylamaya 533 milletvekili katıldı; 264 kabul, 250 ret ve 19 çekimser oy çıktı. Anayasa'ya göre karar için katılanların salt çoğunluğu olan 267 oy gerektiği için tezkere kabul edilmemiş sayıldı. Amerika Birleşik Devletleri'nin Irak harekâtı 20 Mart 2003 tarihinde Türkiye topraklarından kara harekâtı yapılmadan başladı. Sezer bu süreçte uluslararası meşruiyet ve Birleşmiş Milletler kararlarının önemine değinen açıklamalar yaptı.

15 ve 20 Kasım 2003 tarihlerinde İstanbul'da iki sinagog, İngiltere Başkonsolosluğu ve bir banka genel müdürlüğüne bombalı araçlarla saldırı düzenlendi; saldırganlar dahil 57 kişi öldü, 750'den fazla kişi yaralandı.

Kıbrıs'ta Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan'ın hazırladığı kapsamlı çözüm planı 24 Nisan 2004 tarihinde adanın iki tarafında eş zamanlı halkoylamasına sunuldu. Kıbrıslı Türkler planı yüzde 64,9 oyla kabul etti; Kıbrıslı Rumlar yüzde 75,8 oyla reddetti. Plan iki tarafın onayını gerektirdiği için yürürlüğe girmedi. Kıbrıs Cumhuriyeti 1 Mayıs 2004 tarihinde Avrupa Birliği'ne üye oldu.

Sezer, Kıbrıs konusunda Türkiye'nin garantörlük statüsüne ve iki toplumun eşitliğine ilişkin devlet politikasını konuşmalarında sürdürdü.

Sezer'in yedi yılı aşan görev süresinde üç başbakan ve üç hükûmet görev yaptı.

Göreve başladığı 16 Mayıs 2000 tarihinde Bülent Ecevit'in başbakanlığındaki 57. Hükûmet görevdeydi. Demokratik Sol Parti, Milliyetçi Hareket Partisi ve Anavatan Partisi'nden oluşan bu koalisyon 28 Mayıs 1999 tarihinde kurulmuştu ve 18 Kasım 2002 tarihine kadar görev yaptı. Kasım 2000 ve Şubat 2001 ekonomik krizleri, Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı, 2001 anayasa değişikliği ve Avrupa Birliği uyum paketleri bu hükûmet döneminde gerçekleşti. Sezer'in kanun geri gönderme yetkisini ilk kullandığı hükûmet de budur.

3 Kasım 2002 seçimlerinin ardından Abdullah Gül'ün başbakanlığındaki 58. Hükûmet 18 Kasım 2002 tarihinde kuruldu. Bu hükûmet, Recep Tayyip Erdoğan'ın milletvekili seçilmesine kadar görev yaptı; 1 Mart 2003 tezkere oylaması bu hükûmet döneminde yapıldı.

Recep Tayyip Erdoğan'ın başbakanlığındaki 59. Hükûmet 14 Mart 2003 tarihinde göreve başladı ve Sezer'in görev süresinin sonuna kadar, 28 Ağustos 2007 tarihine kadar görevde kaldı; 60. Hükûmet 29 Ağustos 2007 tarihinde kuruldu. Avrupa Birliği ile müzakerelerin açılması, Yeni Türk Lirası'na geçiş, yeni Türk Ceza Kanunu ve 2007 Cumhurbaşkanlığı seçimi süreci bu hükûmet döneminde yaşandı.

Sezer'in 67 kanun geri göndermesinin büyük bölümü 59. Hükûmet dönemine denk gelir. Cumhurbaşkanı ile hükûmet arasındaki ilişki, Anayasa'nın öngördüğü karşılıklı yetkiler çerçevesinde sürdü.

Sezer'in yedi yıllık görev süresi 16 Mayıs 2007 tarihinde doluyordu. Anayasa'ya göre yeni Cumhurbaşkanı, görev süresinin bitiminden önceki otuz gün içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilecekti. Adalet ve Kalkınma Partisi 24 Nisan 2007 tarihinde Dışişleri Bakanı Abdullah Gül'ü aday gösterdi.

Seçim öncesinde, oylamanın yapılabilmesi için Meclis'te 367 üyenin hazır bulunmasının gerekli olup olmadığı tartışması başladı. 27 Nisan 2007 tarihindeki birinci turda 361 milletvekili hazır bulundu ve Gül 357 oy aldı. Cumhuriyet Halk Partisi, toplantı yeter sayısının bulunmadığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Anayasa Mahkemesi 1 Mayıs 2007 tarihinde, Cumhurbaşkanı seçiminde toplantı yeter sayısının 367 olduğuna karar vererek birinci tur oylamayı iptal etti. 6 Mayıs 2007 tarihinde yenilenen oylamada yeter sayı sağlanamadı ve seçim süreci tamamlanamadı.

Bunun üzerine Meclis erken seçim kararı aldı. 22 Temmuz 2007 tarihinde yapılan genel seçimde Adalet ve Kalkınma Partisi yüzde 46,6 oyla 341, Cumhuriyet Halk Partisi yüzde 20,9 oyla 112, Milliyetçi Hareket Partisi yüzde 14,3 oyla 71 milletvekilliği kazandı; 26 bağımsız milletvekili seçildi.

Yeni Meclis'te Cumhurbaşkanlığı seçimi Ağustos 2007'de yeniden yapıldı. Milliyetçi Hareket Partisi'nin oylamaya katılmasıyla toplantı yeter sayısı sağlandı. 28 Ağustos 2007 tarihindeki üçüncü turda Abdullah Gül 339 oyla onbirinci Cumhurbaşkanı seçildi; Sabahattin Çakmakoğlu 70, Hüseyin Tayfun İçli 13 oy aldı.

Sezer, 16 Mayıs 2007 tarihinde süresi dolduğu halde Anayasa gereğince halefi seçilene kadar görevde kaldı ve 28 Ağustos 2007 tarihinde görevi Abdullah Gül'e devretti. Seçim sürecinin ardından hazırlanan anayasa değişikliği 21 Ekim 2007 tarihinde halkoylamasına sunuldu ve yüzde 68,9 oyla kabul edildi; bu değişiklikle Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından beş yıl için seçilmesi kabul edildi.

Sezer, 28 Ağustos 2007 tarihinde Çankaya Köşkü'nden ayrıldı ve Ankara'da yaşamaya devam etti. Görevden ayrıldıktan sonra siyasi partilerde görev almadı, aday olmadı ve kamuoyu önüne nadiren çıktı.

Eski cumhurbaşkanlarına kanunla sağlanan koruma ve hizmet düzeni çerçevesinde yaşamını sürdürdü. Devlet protokolünde eski cumhurbaşkanı sıfatıyla yer aldı. Görev süresi boyunca yaptığı konuşmaların tam metinleri Cumhurbaşkanlığı arşivinde erişime açık kaldı.

Görevden ayrılmasından kısa süre sonra, 21 Ekim 2007 halkoylamasıyla Cumhurbaşkanı'nın halk tarafından seçilmesi usulü kabul edildi. Böylece Sezer, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilen sondan bir önceki Cumhurbaşkanı oldu; halefi Abdullah Gül bu usulle seçilen son Cumhurbaşkanıdır. 2014 yılından itibaren cumhurbaşkanları halk oyuyla seçilmektedir.

Görev sonrasında hatırat yayımlamadı ve düzenli köşe yazısı ya da televizyon programı yapmadı. Görev dönemine ilişkin açıklamaları, sonraki yıllarda az sayıda gazete söyleşisiyle sınırlı kaldı.

Sezer, yaşayan eski cumhurbaşkanları arasındadır.

Sezer'in Cumhurbaşkanlığı, 1982 Anayasası'nın Cumhurbaşkanı'na tanıdığı yetkilerin en yoğun kullanıldığı dönem olarak kayda geçti. 67 kanunun geri gönderilmesi, 729 müşterek kararnamenin iade edilmesi ve Anayasa Mahkemesi'nde açılan iptal davaları, Cumhurbaşkanlığı makamının yasama ve yürütme karşısındaki denetim işlevini görünür kıldı. Bu uygulama, makamın 'tarafsız hakem' konumu konusundaki tartışmaların da kaynağı oldu.

Yargıdan gelen ilk Cumhurbaşkanı olarak Sezer, konuşmalarında hukuk devleti, anayasanın üstünlüğü ve laiklik ilkelerini merkeze aldı. Bu vurgu, dönemin siyasi tartışmalarında Cumhurbaşkanlığı makamının Cumhuriyet'in temel niteliklerinin koruyucusu olarak tanımlanmasını pekiştirdi.

Görev süresi Türkiye'nin Avrupa Birliği ile en yakınlaştığı dönemle çakıştı: aday statüsünden katılım müzakerelerinin açılmasına giden süreç, uyum paketleri ve 2001 anayasa değişikliği bu yıllarda gerçekleşti. 2001 ekonomik krizi ve ardından uygulanan program, sonraki on yılın ekonomik yapısını belirledi.

2007 Cumhurbaşkanlığı seçimi sürecinde yaşanan toplantı yeter sayısı tartışması ve Anayasa Mahkemesi kararı, Cumhurbaşkanı'nın Meclis tarafından seçilmesi usulünün sona ermesine yol açtı. 21 Ekim 2007 halkoylamasıyla kabul edilen değişiklik, Sezer'in halefi Abdullah Gül'ü Meclis tarafından seçilen son Cumhurbaşkanı yaptı. Bu bakımdan Sezer'in dönemi, Cumhurbaşkanlığı makamının seçim usulünde ve niteliğinde köklü değişikliğe giden sürecin son evresidir.

Sezer, görev süresi boyunca ve sonrasında siyasi parti üyeliği bulunmayan, kamu görevini yargı ve Cumhurbaşkanlığı ile sınırlı tutan bir devlet adamı profili çizdi.

Sezer hakkında yazılanların önemli bölümü Cumhurbaşkanlığı dönemine ilişkin gazete arşivleri, Meclis tutanakları ve Anayasa Mahkemesi kararlarından oluşur. Cumhurbaşkanlığı internet sitesinde resmî biyografisi ve görev süresi boyunca yaptığı konuşmaların tam metinleri yayımlanmaktadır; bu arşiv, konuşmalarına ilişkin birinci el kaynaktır.

Anayasa hukuku literatüründe Sezer dönemi, Cumhurbaşkanı'nın kanunları geri gönderme yetkisi, müşterek kararname uygulaması ve 2007 seçimindeki 367 kararı bağlamında incelenir. Bu konulardaki akademik çalışmalar, 1982 Anayasası'nın parlamenter sistem içinde Cumhurbaşkanı'na tanıdığı yetkilerin sınırlarını tartışır.

2001 ekonomik krizi üzerine yazılan iktisat çalışmaları ve gazetecilik ürünleri, 19 Şubat 2001 Millî Güvenlik Kurulu toplantısını dönüm noktası olarak ele alır.

Sezer için doğduğu şehir Afyonkarahisar'da adını taşıyan cadde ve eğitim kurumları bulunur. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nin mezunu olarak fakültenin kuruluş yıl dönümü törenlerinde konuşma yaptı. Türk Dil Kurumu'nun 75. kuruluş yıl dönümünde 12 Temmuz 2007 tarihinde yaptığı konuşma, Türkçenin korunmasına ilişkin görüşlerini içerir.

2000: Rusya'da Vladimir Putin devlet başkanı oldu; ABD'de George W. Bush seçildi.

2001: 11 Eylül saldırıları yaşandı; ABD Afganistan'a müdahale etti.

2002: Euro banknot ve madenî para olarak tedavüle girdi; Avrupa Birliği Kopenhag'da genişleme kararı aldı.

2003: ABD öncülüğündeki koalisyon Irak'a askerî harekât başlattı (20 Mart).

2004: Avrupa Birliği on yeni üye aldı (1 Mayıs); Hint Okyanusu'nda tsunami yaşandı (26 Aralık).

2005: Londra'da bombalı saldırılar yaşandı (7 Temmuz); Almanya'da Angela Merkel şansölye oldu.

2006: Karadağ bağımsız oldu; Irak'ta Saddam Hüseyin idam edildi.

2007: Bulgaristan ve Romanya Avrupa Birliği'ne katıldı; Fransa'da Nicolas Sarkozy cumhurbaşkanı seçildi.